Popüler Kültür Nedir?

felsefe Nedir

Popüler kültür, yeni ve farklı bir kültür kalıbı ve kültür biçimi olarak dikkat çeker. Popüler, halka ait, yaygın, kitlesel demektir; popüler kültür ise çoğunluğun, kitlelerin, çoğu kimse tarafından benimsenen kültür demektir.

Popüler kültür en geniş ve kabul gören tanımıyla gündelik hayatın kültürüdür. Gündelik hayatın bütün kurumlarında ve ritüellerinde kendini gösterir. Gündelik hayat içinde belirli bir yaşam tarzının ideolojik olarak yeniden üretilmesinin ön koşullarını da sağlar. Gündelik ideolojinin yaygınlaşma ve onaylanma ortamını yaratır.

Dolayısıyla popüler kültür gündelik hayat içindeki iktidar mücadelesinin da alanıdır. Kimilerine göre popüler kültür kitlelerin yaşadıkları koşullara eleştirel bir gözle bakmalarını engellemekte, onların bilinçlenmelerini önlemektedir. Kimilerine göre ise geniş kitlelere yaşamın ağır temposunda soluk aldırmakta, yaşamın ağır koşullarına katlanma imkânı sunmaktadır (Çağan, 2003: 35).

Çağdaş sosyal bilimler literatüründe popüler kültür çalışmaları son derece problemli bir alana işaret eder. ‘Popüler kültür’ kavramının tanımı ve içeriği konusunda birçok sosyal bilimci ve sosyolojik kuram arasında önemli sayılabilecek ölçüde farklılıklar, uyuşmazlıklar ve hatta çatışmalar vardır. Ayrıca popüler kültür alanında yapılacak çalışmalarda hangi yön-tem ya da yöntemlerin kullanılacağı konusunda da ciddi belirsizlikler bulunmaktadır. Popülerin dilbilimsel temelinin, geç ortaçağ dönemindeki “halkın” anlamından, bugünkü yaygın kullanımıyla “birçok kişi tarafından sevilen veya seçilen” anlamına gelmesi, sivil top-lumun evrimine karşılık olarak değerlendirilmektedir (Özensel, 2011: 269).

Modern dönem popüler kültür çalışmalarının 1950’lerden itibaren öncelikleAmeri-kan akademik çevrelerinde iletişim konusu olarak ortaya çıktığı görülmektedir. J.Storey (1993: 21) popüler kültür çalışmalarının Mattew Arnold’un “Culture andAnarchy” adlı ese-riyle başladığını ileri sürer. Bugün ise popüler kültür, sosyolojininönemli inceleme alanların-dan biri hâline gelmiştir. Bu haliyle şüphesiz popüler kültür, günümüzde bütün yaşam alan-larında kendini yoğun bir biçimde hissettiren kültürel birform olmasına karşın, başlangıçta boş zaman ve eğlence sektöründe çok daha güçlü etkiye sahip olduğu görülmektedir (Özensel, 2011: 269).

Popüler kültür tartışmalarında özellikle popüler kültüre yaklaşımlar dikkat çeker. Entelektüel yahut elitist/seçkinci yüksek kültür ve bunun yanı sıra milli kültür bakımından popüler kültür genelde eleştirilmektedir. Seçkinci yüksek kültür, popüler kültürü sıradan ve daha çok hazza yönelik olarak değerlendirmektedir. Nicel anlamda çok kişinin tercih ettiği popüler kültür, nitelik bakımından yoksun bulunmakta ve kalitesiz addedilmektedir. Böylesi bir değerlendirme şeklini dile getiren Gans (2005: 43), popüler kültürün yüksek kültürü ayağa düşürdüğünü belirtir. Bu anlayışa göre popüler kültür bir kitle kültürüdür ve kültürel, estetik ve değerler açısından önemsizdir. Bununla birlikte bir başka eleştiri ise tüketim ve kapitalizm üzerinden gerçekleştirilmektedir.

Aydın’a göre (2011: 337-338), popüler kültür tamamen tüketime odaklı bir kültürdür ve kapitalizmle yakından ilgilidir. Hiçbir değere bağlı olmadan ortaya çıkan popüler kültür, kalıcı değerleri de tüketmektedir. Kapitalist üretim çarkının önemli bir aygıtı olan popüler kültür, derinliksiz ve içeriksiz bir tüketim kültürüdür. Popüler mekânlarda hayat bulur; örneğin caddeler, vitrinler, alış veriş merkezleri (avmler), çarşılar, parklar, meydanlar popüler kültürün tüketim nesnelerinin yayılması, görülmesi, etkisinin oluşması bakımından önde gelen mekânlardır. Hatta kimi araştırmacılara göre popüler kültür, insanları gerçeklikten uzaklaştıran, yapay mutluluklar üreten bir kültür olarak ideolojik işlevler dahi üstlendiği söylenebilir (Oktay, 1993: 20).

Popüler kültürü bir direnç alanı olarak gören Fiske (1999: 216), popüler kültür ile kitle kültürünü ayırmaktadır. Kitle kültürü endüstri aracılığıyla üretilen bir kültür olmasına karşın, popüler kültürün iktidar ve güç odaklarına karşı bir direnç oluşturduğunu, bir direnme mevzii hâline geldiğini belirtmektedir. Buna göre popüler kültür egemen iktidar ilişkilerine karşı direnç gösterenlerin kültürüdür. Popüler kültür, hegemonyanın başarısızlığa uğradığı, toplumsal denetimin disiplinsizlikle karşılaştığı durumlarda kendini gösterir. Belki popüler kültür, bir anlamda insanların kendiliklerine, kendi değerlerine tutunma refleksi olarak da görülebilir.

Popüler kültür nasıl oluşur? Popüler kültürün tek kaynağı halk değildir; elbette gündelik hayatın kültürü olmasından dolayı halk ile yoğun bir ilişki içindedir. Ancak gündelik yaşam ile kültür endüstrisi ürünlerinin ara yerinde halkla temas hâlinde ortaya çıkar. Bunun yanı sıra popüler kültür halkın dışındaki mecraların da dâhil olduğu bir alandır; yukardan dayatmaları içerir. Bir anlamda popüler kültür, sistemin sağladıklarıyla idare etme sanatıdır (Çağan, 2003: 54). Sistemin kültürel üretim mekanizmalarıyla doğrudan ilgili olan popüler kültür, kültür endüstrisinin bir sorunu olarak var olmaktadır.

Popüler kültürün yaygınlaşmasında, etkinliğinin artmasında, görünür kılınmasında bazı alanların rolü çok büyüktür. Özellikle radyo, televizyon, sinema, müzik, internet ve sosyal medya, popüler kültürün yaygınlaşma kanalları olarak gösterilebilir. Esasen belli bir kültürün tanınması, yayılması, temsil edilmesi bakımından değerlendirilen televizyon, sinema ve müzik aynı zamanda birer kültürel biçim şeklinde tezahür etmektedir. Müzik, bir kültürün en önemli unsurlarından biridir; aynı şekilde televizyon ve sinema da bir kültür kanalı olarak görülebilir. Ne var ki bu araçlar büyük oranda popüler kültür çalışmalarına konu olmaktadır.

Televizyon, popüler kültür biçimi olarak en yaygın ve kitlesel bir iletişim ve eğlence aracıdır. Önemli bir boş zaman etkinliği olan televizyon izleme, insanların kültürel etkinliğini belirlemektedir. Sinema da film endüstrisi ile kültürel etkinliğini arttırmış durumdadır. Benzer bir şekilde popüler müzik yahut pop müzik, bazen arabesk kitlesel bir ilgiye mazhar olmaktadır. İnternet ve sosyal medyanın ise kültürel etkinlik alanı tartışma bile kabul etmeyecek düzeyde fazladır. Sadece facebook ve twitter etrafında oluşan yeni kültürel seremonileri hatırlamak yeterlidir. Her bir kitle iletişim aracı, yalnızca popüler kültür bağlamında değil, farklı açılardan da değerlendirilmektedir. Birer kültür endüstrisi kurumu olmalarının yanında ulusal kimlik, ulusal kültür, propaganda, güç ilişkileri, kültürel küreselleşme bakımından da sözü edilen kitle iletişim araçlarının konumu tartışılmaktadır.

Genel olarak baktığımızda popüler kültürün genellikle kitle kültürüyle eş anlamlı sözcükler gibi kullanıldığını görürüz. Özellikle Frankfurt Okulu eksenli eleştirilerde, yüksek kültüre karşıt olarak konumlandırılan popüler kültür ya da kitle kültürü küçümsenerek olumsuzlanır.

Popüler kültür ile kitle kültürünün benzeştiği noktalar olsa da popüler kültür ve kitle kültürünü eş anlamlı terimler olarak görmek sakıncalıdır. Çünkü kitle kültürü kavramı büyük ölçüde kitle toplumu paradigmasıyla bir arada kullanılan bir kavramdır. Kitle toplumu paradigmasının terk edilmesiyle birlikte sorgusuz sualsiz kullanımı zorlaşmıştır. Ayrıca, kitle kültürü “yukarıdan dayatılan” bir kültür olduğu için önsel olarak olumsuz bir anlama sahiptir.

Paradigma: Bir bilimsel disipline, bilim topluluğuna belirli bir süre için model oluşturan ve topluluğun üyeleri tarafından yaygın olarak kabul edilen kuramsal çerçeveye verilen addır.

Popüler kültür de büyük ölçüde kültür endüstrisi ürünlerinden oluşur. Bu anlamda, geniş halk kesimlerinin tüketimi için üretilen ve yaygın olarak tüketilen bir kültürdür. Kısaca, toplumda büyük çoğunluklar tarafından beğenilen, tercih edilen kültürdür. Günümüzde kültür endüstrisi hem niteliksel hem de niceliksel olarak olağanüstü büyümüştür. Bu durum göz önüne alındığında, artık düne kadar var olan popüler kültür-yüksek kültür ayrımının da geçmiş dönemde olduğu kadar önemli bir ayrım olmadığını görürüz. Şüphesiz popüler kültür ve yüksek kültür arasında hâlâ bir fark vardır; ancak günümüzde bu iki kültür biçimi arasındaki sınır önemli düzeyde belirsizleşmeye başlamıştır. Bu durum ne tüm “kültürel/sanatsal ifadenin eşit kalitede veya değerde olması ne de toplumdaki tüm insanların kültüre eşit ulaşması demektir. İyi popüler sanat ve kötü popüler sanat, iyi klasik müzik ve kötü klasik müzik vardır” (Edles, 2002:8).

Kelimenin çağrıştırdığı anlam itibariyle yaygın olan ve geniş halk kitlelerince kabul görmüş olan kültürel unsurlardır. Dünyanın küreselleşmesi ve kitle iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte temelinde kültür endüstrisinin yer aldığı ve ulusal sınırları aşan yeni bir kültürel alan ortaya çıkmıştır.

Bu kültürel alanda, sinema, moda, televizyon dizileri, spor, magazin vb. araçlarla yeni imajlar, düşünceler ve tutumlar, yeni davranış biçimleri ve alışkanlıklar üretilir ve kitlelere pazarlanır. Bu yeni kültürel formların oluşturduğu kültürel alana popüler kültür denilir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*