Jeremy Bentham’ın Hayatı, Eserleri, Kişiliği

Faydacılığın ilk savunucusu, Londra’da varlıklı bir ailede doğan Jeremy Bentham’dır (1784-1832).

Bentham’ın dahi çocuk olduğu muhakkaktı. Üç yaşındayken Latince öğrendi ve on iki yaşı itibariyle babası onu Oxford Queens Kolejine gönderdi. On beş yaşında üniversiteden mezun oldu, on sekiz yaşındaysa yüksek lisansını tamamladı. Babası Bentham’ın tıpkı kendisi gibi hukuk alanına yönelmesine karar verdiği için Benthan’ı, avukatlık eğitimi aldı; çünkü babası onun bir gün İngiltere’nin adalet bakanı ve lordlar kamarası başkanı (Birleşik Krallık hükümetinin en önemli görevlerden biri) olacağından emindi. Oysa Bentham kısa süre içinde —çoğunluk yerine azınlığın yararını gözeten, katmanlı ve karmaşık— Britanya hukukuyla ilgili hayal kırıklığı duymaya başladı ve böylece hukuk üzerine yazmaya karar vererek hayatının geri kalanını mevcut kanunları eleştirip geliştirilmeleri için yeni yollar öne sürerek geçirdi.

1780’de “Ahlak ve Yasama İlkelerine Giriş” isimli başlıca eserini kaleme aldı. Bentham, pek çok hukuki ve sosyal reform önermiş olması bakımından “felsefi radikallerin” en büyüğü olarak tanımlanabilir, ama o aynı zamanda bunların dayandırılması gereken ilkeleri de bulmuştur. Öyle ki ilkeler eseri de kafasında böyle bir reformla yazılmıştır. Kitabında ifade edilen felsefe —faydacılık— doğru eylemin ya da politikanın “en çok sayıdaki kişi için en çok mutluluğu yaratan” olduğunu savunmuştur. Sonradan, prensibinin “en çok sayıdaki kişi için” kısmını çıkarmıştır, çünkü “en çok sayıdaki kişi” ifadesi “en çok mutluluk” ifadesiyle çelişebilmektedir. (Örneğin, iki kişi için onar birim mutluluk yaratabilirsiniz ki bu —yirmi— beş kişi için üçer birim mutluluk —on beş— yaratmaktan toplamda daha büyüktür.)

Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Ömer YILDIRIM’ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf “Felsefeye Giriş” ve 2., 3., 4. Sınıf “Felsefe Tarihi” Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı; “Her Yönüyle Felsefeyi Anlamak” Kenneth Shouler

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*