Felsefe hakkında her şey…

Antonio Gramsci kimdir?

02.11.2019
1.894
Antonio Gramsci kimdir?

Antonio Gramsci 22 Ocak 1891 ila 27 Nisan 1937 tarihleri arasında yaşamış olan İtalyan düşünür, siyasetçi ve Marksist kuramcıdır.

İtalya, Sardinya’da yoksul, alt-orta sınıf bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. 1911’de Torino Üniversitesine bilim adamı olarak girdi. 1913’te İtalyan Sosyalist Partisi’ne katıldı. 1920’lerin sendikalist veya fabrika konseyi hareketinde temel bir şahsiyet haline geldi. Bununla beraber 1921’de diğer eylemcilerle birlikte İtalyan Komünist Partisine katıldı ve 1924’te partinin genel sekreteri oldu. Aynı yıl içinde İtalyan Parlamentosu’na seçildi, ancak 1926 yılında Mussolini tarafından tutuklandı. Mussolini onu ‘görmezlikten gelinemeyecek bir beyin gücüne sahip Sardinyalı kambur’ olarak damgaladı. Hakkındaki kovuşturmayla ilgili davada, “bu beyin 20 yıl iş görmekten men edilmelidir” kararı çıktı. 1937’ye kadar salıverilmeyen Gramsci tahliyesinden kısa bir süre sonra beyin kanamasından ve cezaevi hayatının kötü koşullarından dolayı hayata gözlerini yumdu. Gramsci’nin kültür ve ideolojiye, kitle devrimine vurgusu, en iyi şekilde, ilk kez Grekler döneminde kullanılan ve bir devlet ya da yöneticinin bir başkasını hâkimiyeti altına almasını anlatan hegemonya kavramı temelinde ifade edilebilir: Gramsci bu kavramı, daha sonra, bir sosyal sınıfın bir başka sosyal sınıf üzerindeki hakimiyetini, onun kendi dünya görüşünü, ideolojisini kısmen zorla ancak büyük ölçüde ikna yoluyla veya en azından kabullendirerek empoze etme yeteneğini anlatacak biçimde genişletir (Slattery, 1991).

Gramsci İtalya’da Sardunya Adası’nda bulunan Ales’te doğdu. Alt düzey bir memur olan Francesco Gramsci’nin yedi oğlundan biriydi. Babasının ailesi Güney İtalya’ya 15. ve 16. yüzyıllarda göç etmiş Arnavut kökenli bir topluluk olan Arbereshelerdendi. Arnavut kökenleri nedeniyle, Gramsci soyadının bir Arnavut kasabası Gramsh ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Mali zorluklar ve Francesco Gramsci’nin polisle sorunları aileyi Sardunya’da birkaç kasaba değiştirmeye zorladı, sonunda Ghilarza’ya yerleştiler.

Francesco Gramsci, 1898’de zimmetine para geçirmekten tutuklandı ve hapsedildi. Bu durum, Antonio Gramsci’nin okulu terk etmesine ve 1904’te babasının serbest bırakılışına dek çeşitli işlerde çalışmasına neden oldu. Antonio Gramsci’nin sağlık sorunları o zamanlarda başladı: Bir çocukluk kazası yüzünden omurilik bozuk oluşumu onu kambur ve azgelişmiş bıraktı. Yaşamı boyunca onu izleyecek dahili hastalıklarda o dönemde başladı.

Gramsci, orta okulu Cagliari’de tamamladı. Cagliari’de, eski bir asker olan ve İtalya’daki görev yaptığı sırada militan sosyalist olan büyük ağabeyi Gennaro ile birlikte kaldı. Ancak, o zamanlar Gramsci sosyalizme sempati duymuyordu. Daha çok; gittikçe yoksullaşan, bu yoksullaşmanın nedenlerini hızla sanayileşen Kuzey İtalya’nın öncelik tanınmasıyla ihmal edilişlerine bağlayan Sardunyalı köylü ve madencilerin acıları ile ilgileniyordu. Kuzeye duyulan bu tepki sonucunda Sardunya milliyetçiliği eğilimleri gösteriyordu.

Parlak bir öğrenci olan Gramsci, 1911’de Torino Üniversitesinde okuyabilmesini sağlayacak bir burs kazandı. Sınava gelecekte mücadele arkadaşı olacak Palmiro Togliatti ile birlikte girmişti. Torino’da edebiyat okudu, dil bilime yakın ilgi duydu. Gramsci geldiğinde Torino bir sanayileşme sürecinden geçiyor, Fiat ve Lancia fabrikaları fakir bölgelerden işçi yapmak için insan taşıyordu. Bu dönemde sendikalar kuruldu ve sınıfsal toplumsal çelişkiler görünür olmaya başladı. Gramsci bu gelişmelerin içinde yer aldı. Sosyalist çevrelerle iletişimde olmasıyla birlikte, büyüyüp yetiştiği Sardunya kültürü ile etkileşimini devam ettirmesini sağlayacak Sardunyalı göçmenlerle de görüşüyordu. Dünya görüşü bu ortamda; Sardunya’da edindiği daha önceki deneyimler ile birlikte İtalya’daki çevresiyle şekillendi. 1913 sonlarında İtalya Sosyalist Partisi’ne katıldı.

Akademik çalışmalarında yetenekli olmasına rağmen, artan siyasi bağlantıları yanında mali sorunlar ve zayıf bünyesi nedeniyle 1915 başlarında eğitimini bıraktı. Eğitimi sırasında yoğun bir tarih ve felsefe bilgisi edindi. Üniversitede Antonio Labriola, Rodolfo Mondolfo, Giovanni Gentile’nin ve en önemlisi, zamanının en saygı duyulan aydını olan Benedetto Croce’nin fikirleriyle tanıştı. Bu düşünürler Labriola’nın praksis felsefesi (philosophy of praxis) adını verdiği bir tür Hegelci Marksizm’i benimsemişlerdi. Gramsci bu terimi daha sonra hapishanede yadığı yazıları sansürden geçirebilmek için sık sık kullanmasına rağmen, bu düşünce akımına karşı ilişkileri kariyeri boyunca hep belirsiz kalacaktı.

1914’ten sonra Il Grido del Popolo gibi sosyalist gazetelerdeki yazıları ona dikkate değer bir gazeteci olarak ün kazandırdı. 1916’da Sosyalist Parti resmi yayın organı Avanti!’nin Piedmont baskısının eş editörü oldu. Açıklıkla yazan verimli bir siyaset kuramı yazarı olarak Gramsci, Torino sosyal ve siyasi yaşamını tüm yönleriyle yazan görkemli bir yorumcu olduğunu kanıtladı.

Gramsci aynı zamanda Torino işçilerinin eğitimi ve örgütlenmesiyle ilgileniyordu. 1916’da ilk kez topluluk karşısında konuşmalar yaptı ve Romain Rolland, Fransız Devrimi, Paris Komünü ve kadınların kurtuluşu gibi konulara değindi. 1917 Ağustos devrimci ayaklanmalarının ardından Sosyalist Parti liderlerinin tutuklanmasıyla Gramsci parti Geçici Komitesine seçildi, ve Il Grido del Popolo editörü oldu. Böylece, Torino’da sosyalist liderlerden biri haline geldi.

Nisan 1919’da Togliatti, Angelo Tasca ve Umberto Terracini ile birlikte, haftalık gazete L’Ordine Nuovo’yu çıkardılar. Aynı yıl Ekim ayında, birçok hizibe bölünmüş olmasına rağmen Sosyalist Parti büyük çoğunlukla 3. Enternasyonal’e katıldı. L’Ordine Nuovo gurubu Lenin tarafından Bolşevikler’e en yakın grup olarak görülüyordu ve aşırı sol Amadeo Bordiga’nın anti-parlamenter programına karşı Lenin’in desteğini almıştı. Parti içi geçerli pek çok taktik arasında, Gramsci grubu temel olarak işçi konseyleri savunusuyla öne çıkıyordu. Bu konseyler, 1919 ve 1920 Torino büyük grevleri sırasında kendiliğinden ortaya çıkmışlardı. Gramsci için bu konseyler, üretimi örgütleme görevinin yönetimini sağlayabilecek uygun araçlardı. Lenin’in “Bütün İktidar Sovyetlere” siyasetiyle aynı konumda olduğuna inanmasına rağmen, Bordiga tarafından Georges Sorel ve Daniel DeLeon fikirleriyle etkilenmiş sendikalist bir eğilim olarak suçlandı. Torino işçilerinin 1920 ilkbaharında yenilgisiyle, Gramsci konseylerin savunusunda hemen hemen tek başına kalmıştı.

9 Kasım 1926’da Faşist hükümet Mussolini’nin yaşamına kast eden bir saldırıyı gerekçe göstererek olağanüstü hal yasalarını yürürlüğe koydu. Gramsci, milletvekili dokunulmazlığına rağmen tutuklandı ve ünlü Roma hapishanesi Regina Coeli’ye götürüldü. Davasında Gramsci’nin savcısı ünlü “Yirmi yıl bu beynin işlemesini durdurmalıyız” ifadesini kullandı. 5 yıl (uzak Ustica adasında) alıkonulma cezası aldı; ertesi yıl 20 yıl hapis cezasına (Bari yakınlarında, Turi’de) çarptırıldı. Yeni yaşam şartları sağlık problemlerini arttırdı, çok az yardım görebileceği tek kişilik bir hücreye kondu. 1932’de İtalya ile Sovyetler Birliği arasında yapılması planlanan Gramsci’yi de etkileyecek siyasi mahkumların değişimi girişimi sonuçsuz kaldı. 1934’de sağlığı ağır şekilde kötüleşti ve Civitavecchia, Formia ve Roma hastanelerine gittikten sonra şartlı olarak özgür bırakıldı. Özgürlüğüne kavuştuktan kısa bir süre sonra 46 yaşında Roma’da öldü; orada Protestan Mezarlığı’na gömüldü.

İLGİLİ KONULAR:

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

2005'ten beri çevrim içi felsefe yapıyoruz...