Spinozacılık, Spinosizm Nedir?

Spinozacılık (Spinosizm) Nedir?
Spinozacılık (Spinosizm) Nedir?

Spinozacılık ya da Spinosizm, Spinoza‘nın öğretisi ve onu izleyenlerin felsefi tutumunu ifade eden sistemdir. Engels‘in deyimiyle “dünyayı dünyayla açıklamak şerefini taşıyan” Baruch (Benedict) Spinoza, çağının sınırlarını zorlayan büyük düşünürler soyundandır. İşte onun öğretisine de Spinozacılık denilmektedir.

Spinoza zorunlu olarak metafizik bir çerçevede kalmış etkin bir materyalisttir. Tanrı’yla doğayı özdeşleştirmiş, sonlu bireyleri sonsuz bir tözün kipleri (görünümleri) saymış ve tüm sonluların tek bir tözden zorunlu olarak türediklerini ileri sürmüştür. Özgürlüğü, ilk kez, zorunluluğun kavranması olarak görmüştür.

Spinozacılık, materyalist bir felsefi sistemdir.
Spinozacılık, materyalist bir felsefi sistemdir.

Ona göre bilginin amacını, insanın doğaya egemen olmasıyla açıklamıştır. Diyalektik öncesi çağların metafizik materyalizmine, özgür düşünceye ve insansal gelişmeye katkıda bulunmuştur. Çağının bilimsel bilgileriyle sınırlı bulunduğundan birçok yanılgılara düşmekten de elbette kurtulamamıştır. Örneğin deneyin büyük rolünü küçümsemiş ve ansal bilgiyi büyümsemiştir. Ruhsal yapıyı algıyla duyguya indirgemiş, iradeyi istekle özdeşleştirmiştir. İnsansal davranışların kişisel çıkar ve savunmayla yönetildiğini ileri sürmüştür. Halk yığınlarını küçümsemiş ve sadece kahraman kişilerin özgür olabileceklerini söylemiştir. Ansal sezgiyi, bilginin en üstün biçimi saymıştır.

Spinoza bütün bu yanılgılara karşın materyalist bir felsefe sistemi geliştirmiş ve Engels’in deyimiyle varsayımlarının doğrulanmasını “daha sonraki doğa bilimcilerine bırakmış“tır.

Spinoza, felsefede geometrik yöntemin kurucusu olmuştur. Evrenin materyalist birliğini ileri sürmüştür. Descartes‘in ikiciliğini aşmış ve özdekçi bir bircilik geliştirerek tüm nesnelerin tek bir tözün (töz kavramı, felsefede nesnelerin değişmeyen özünü dile getirir) türemesinden meydana geldiğini söylemiştir. Bu töz, zaman ve uzay içinde, ilksiz ve sonsuz olan doğa‘dır. Doğa, kendine özgü yasalarla evrimini sürdürür, kendi kendinin nedenidir ve hiçbir doğaüstü gücü gereksemez, ruh da bu tözün dışında olan bir şey değildir.

Spinoza en geniş anlamıyla özgürlüğü düşüncede bulmaktadır. Her şeyi anlamak özgür olmaktır. Açık düşünceye kavuşan insanın tutsaklığı yok olur. İnsanlar bilmediklerinin tutsağıdırlar, bilgiye erişince özgürleşirler. Şu halde erdemliliğimizin ölçüsü eşyayı anlayışımızdadır, özgür oluşumuzdadır. Töresel bakımdan iyi, zekayı geliştiren şey; kötü, zekayı bulandıran şeydir. Erdem, güçlü olmaktır (Erdem karşılığı olan Latince virtus sözcüğünün başlangıçta güç, kuvvet anlamına geldiğini hatırlayınız). Güçlü olmak için de özgür olmak gerekir. Özgür olmak için de akla uygun davranmak gerekir.

İşte bütün bu felsefi fikirlerin birleştiği felsefi akıma, Spinozacılık ya da Spinosizm denilmektedir.

Hazırlayan: Sosyolog Ömer Yıldırım

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*