Hristiyan Felsefesi, Hristiyanlık Felsefesinin Temel Özellikleri

Hristiyan felsefesi, Hristiyanlığın ortaya çıkmasıyla birlikte başlayan ve 15. yüzyıla kadar devam eden süreçte, Batı felsefesi için kullanılan bir adlandırmadır.



Hristiyanlık, yayılma sürecinde bazı felsefî görüşlerle karşı karşıya gelmiştir. Felsefe, Hristiyanlığın ilke ve açıklamalarını eleştirmiştir. Hristiyan dinine karşı yapılan bu eleştirileri savunmak adına, Hristiyan düşünürleri tarafından düşünceci öğretiler (idealizm), özellikle de nesnel düşüncecilik felsefeleri geliştirilmiştir. Bu düşünceci öğretiler, idealist bir dünya görüşü ile ve en yaygın biçimiyle, özdeksel (maddesel) olmayan ruhu ya da Tanrı’yı dinsel nitelikli öğretilerle ileri sürmüştür. Nesnel düşüncecilik felsefesi de dinsel nitelikli öğretilerden daha soyut bir görünüşe bürünen ve bir Tanrı fikrinden özelde bahsetmeden evrenin temelinde ruhsal bir özün evrenden önce var olduğunu ileri süren felsefesel öğretilerin adlandırır.



Bu felsefeleri oluşturan düşüncelerin destekçisi olan filozofların felsefesi, ayrıca apoloji (savunma) olarak da bilinmektedir. Bu savunma felsefesi, ilk zamanlarda bazı felsefî görüşlere karşı yapılsa da zamanla dinî açıklama hâline gelmiştir. Özellikle Antik Çağ Yunan felsefesinden temellenen Batı felsefesinin Orta Çağ dönemi, bütünüyle bir Hristiyan felsefesidir. Milattan Sonra 5. yüzyılda son Yunan felsefe okulları da kapatıldıktan sonra Batı düşüncesi, on yüzyıl boyunca, hemen hemen sadece din ve özelinde de Hristiyanlık üstüne düşünmüştür ve işte bu süreçteki felsefeye de Hristiyanlık felsefesi ya da Hristiyan felsefesi adı verilmiştir.

Bahsi geçen süreç içerisindeki yaklaşık bin yılda, dinî inançlarla felsefî düşünceler kaynaşmış ve din, felsefenin tüm alanlarında etkili bir rol almaya başlamıştır. Bu etkinin olumsuz yansımaları olarak, bu dönemde felsefenin yanında bilimin de dışlanmış olması gösterilebilir. Zira bu dönemde felsefe ve bilim merkezleri bir bir kapatılmıştır. Örnek verecek olursak, 5. yüzyıldayken, döneminin en geniş yazın arşivine sahip olduğu düşünülen İskenderiye Kütüphanesi, bilimsel ve felsefî çalışmaların Hristiyan düşüncesine zarar verdiği gerekçesiyle yakılmış ve yok edilmiştir. Bu yok edilişin, dünya bilim tarihini en derinden etkileyen olaylardan birisi olduğu kabul edilmektedir. Benzer gerekçelerle 6. yüzyılda da Yunan Akademisi kapatılmıştır.


 
Bu dönemde temel olarak inancın bilgiyi mümkün kıldığı düşünülmüştür. Doğal olarak amaç yeni bilgiler elde etmek için bilimsel çalışmalar yürütmek değil, kutsal olanı anlamaya çalışarak oradan bilgi edinebilmek olmuştur.

Son derece uzun bir sürece yayılmış bulunan Hristiyan felsefesi, iki temel dönemle sınıflandırılmaktadır. Bunlar Patristik Dönem ve Skolastik Dönemdir.

Patristik Dönem, Milattan Sonra 2. yüzyıl ila Milattan Sonra 8. yüzyıl arasında kalan ilk dönem Hristiyan felsefesine, Patristik Dönem denmektedir. Bu dönemin Hristiyan filozofları, aynı zamanda birer din adamıdır. Tertullian, Cellemens ve Augustinus, bunların önde gelenleridir ve “Kilise Babaları” olarak da adlandırılırlar. İsmini bu adlandırmadan alan Patristik Dönem’de özellikle Augustinus’un izlediği dini akılla açıklama yolu, inancın temel öğretisi hâline gelmiştir.

Skolastik Dönem, 8. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar olan ikinci dönem Hristiyan felsefesidir. Skolastik ismi, Hristiyanlığın öğretilmesi için bu dönemdeki okullaşma hareketinden gelir. Skolastik “okul yolu” veya “okullaşma” anlamlarına gelir. Anselmus, Aquinolu Thomas ve Ockhamlı William bu dönemin önde gelen filozoflarındandır. Skolastik Dönem’de din odaklı felsefenin eğitim alanına taşınmasıyla birlikte birçok öğrenci dinî eğitim almıştır ve bunlar Hristiyanlığı hızla yaymışlardır. Bologna Üniversitesi ve Oxford Üniversitesi bu dönemde kurulan ve bu geleneğin öncüsü olan yerlerdir.

Ayrıca lütfen bakınız:

- Hristiyan felsefesinin genel özellikleri nelerdir?
- Hristiyan felsefesinin konuları nelerdir?
- Hristiyan felsefesinde inanç akıl ilişkisi

Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Ömer YILDIRIM'ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve 2., 3., 4. Sınıf "Felsefe Tarihi" Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı, MEB Felsefe Ders Kitabı