|
Karl Heinrich
Marx (Marks)'ın Etkilendiği Kişiler
Karl Marx üzerinde etkili olanlar kısaca şöyle sıralanabilir:
- Georg Wilhelm Friedrich Hegel diyalektik metodu ve tarih anlayışı,
(Alman felsefesi)
- Adam Smith ve David Ricardo politik ekonomisi, (İngiliz iktisadı)
- Jean-Jacques Rousseau başta olmak üzere Fransız eşitlikçi ve sosyalist
düşünce, (Fransız politikası)
Marx tarih ve toplumun bilimsel bir metodla birlikte ele alınması
gerektigine inanırdı. Marx'ın tarih anlayışı, tarihsel materyalizm
olarak tanımlanır Engels ve Lenin de bunu diyalektik materyalizm olarak
ele alır, Hegel'in gerçeklik ve tarihin diyalektik biçimde ele alınması
gerektiği düşüncesinden oldukça etkilenmiştir. Fakat Hegel'in düşüncesi
bu diyalektigin temeline idealizmi oturttuğundan dolayı, Marx tarafından
eleştirilmiştir, Engels "Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı"da
Marx'a atıfla şöyle yazar:
"Tarihte bir iç gelişme, zincirleme bir iç bağlantı olduğunu
tanıtlamayı deneyen ilk adam Hegel'dir, ve onun tarih felsefesindeki
birçok şey, bugün bize ne kadar tuhaf gelirse gelsin, onu izleyenleri,
hatta ondan sonra tarih üzerinde genel muhakemeler yürütmeye
kalkışanları kendisiyle kıyasladığımızda, temel anlayışının yüce
niteliği bugün de hayranlığa layıktır. Phénoménologie'sinde,
Estetik'inde, Felsefe Tarihi'nde, her yere tarihin bu yüce anlayışı
girer, ve her yerde konu, tarihsel tarzda, soyut olarak baş aşağı
edilmiş olsa da, tarih ile belirli ilişkisi içinde incelenir."
Popüler ifadeyle Marx, baş aşağı duran Hegel'i ayakları üstüne koyar.
Marx'ın Hegel'in idealizmini reddetmesinde ve materyalist diyalektiği
benimsemesinde Ludwig Feuerbach da etkili olmuştur. Feuerbach ve
arkadaşları, Tanrı'nın insan yaratımı olduğunu söyler ve diyalektik
metodu teolojik boyutundan kopararak dini ve politikayı analiz etmekte
kullanır. Marx da bu dünyanın insanlardan herhangi bir "gerçek" şeyi
sakladığına katılmaz, aksine din ve idealizm tarihsel ve sosyal olarak
insanların kendi gerçek konumlarını açıkça görmesini engeller. Genç
Hegelciler'den koptuktan sonra Feuerbach'ı eleştirir fakat bu etkilenme
boyutunun olmadığı anlamına gelmez.
Marx, her ne kadar Jean Jacques Rousseau'ya nadir göndermeler de bulunsa
da, Rousseau özel mülkiyete ciddi biçimde ilk saldırıyı yapan ve
eşitlikçi düşünceye katkıda bulunan önemli bir filozoftur ve bu
konularda Marx'ın düşüncesini oluşturmasında etkili olmadığını söylemek
oldukça zordur. Marx ütopik olarak nitelendirmesine rağmen Charles
Fourier ve Saint-Simon gibi sosyalist düşünürlerin görüşlerinin önemini
de reddetmez:
"Ama bu sosyalist ve komünist yayınlar, eleştirel bir öğe de içerirler.
Bunlar mevcut toplumun bütün ilkelerine saldırırlar. Bu yüzden işçi
sınıfını aydınlatacak en değerli malzemelerle doludurlar."
(Komünist Manifesto)
|
