Dehriyye Nedir, Ne Demektir?

felsefe Nedir

Evrenin yaratıcı olmaksızın ezeli ve ebedi olduğunu savunan maddeci felsefi tavırdır.

‘Dehriyye’ sözcüğünün kökünde yer alan ‘dehr’ terimi mutlak zaman anlamına gelir. ‘Dehr’in ‘dehri’ye dönüşmesi ise Kuran’da yer alan Casiye suresi 24. ayetle ilişkilendirilir. Bu ayette şu sözler yer alır: “Dediler ki hayat ancak yaşadığımızdan ibarettir. Ölürüz ve yaşarız, bizi ancak zaman (dehr) helâk eder”.

Bu yüzden yalnızca evrenin kalıcılığını savunan ve yaşanılan dünya dışında bir gerçeklik olmadığını savunanlar Dehriyyeci filozofla olarak anılır. En bilineni İbnü’r Ravendi’dir (827-911). Bu görüşte olanlara göre varlık veren doğa, yok eden ise zamandır. Zaman evrende oluş bozuluş sağlar.

Âlemin ezelî olduğunu, dolayısıyla bir yaratıcısının bulunmadığını ileri süren felsefi akıma dehriyye denir. Dehriyye, adını “başlangıcı ve sonu olmayan zaman” anlamındaki “dehr” kelimesinden alan materyalist ve ateist bir felsefe ekolüdür. Nitekim “dehr” kelimesi “Dediler ki hayat ancak yaşadığımızdan ibarettir. Ölürüz ve yaşarız, bizi ancak zaman (dehr) helâk eder” (Câsiye 45/24) mealindeki ayette de buradaki terim anlamıyla geçmektedir.

8. yüzyıldan itibaren daha çok eski İran kültürüne bağlı olup maniheist inançları yaşatmak isteyen entelektüeller ile Brahmanizm’den etkilenerek peygamberlik ve din kurumunu reddeden çevrelerde taraftar bulan dehrî felsefeye ilgi duyan tabipler ve bilginler de olmuştur. Dehrî felsefenin İslam düşünce tarihindeki en dikkat çeken temsilcisi İbnü’r-Râvendî’dir. Ki-tâbü’t-Tâc ve ez-Zümürrüd adlı eserlerinde âlemin ezelî olduğunu ve onun ötesinde manevi de olsa hiçbir varlığın bulunmadığını savunan İbnü’r-Râvendî, insanın akıldan başka bir kılavuza ihtiyacı olmadığı iddiasıyla peygamberlik, mucize, din ve ibadetlerin anlamsız gereksiz olduğunu iler sürmüştür (Altıntaş, 1994: 107-109; Kutluer, 1996a: 29-68).

Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Ömer YILDIRIM’ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf “Felsefeye Giriş” ve 2., 3., 4. Sınıf “Felsefe Tarihi” Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*