Öz Nedir, Ne Demektir?

felsefe Nedir

Bir nesneyi neyse o şey yapan gereçlerin tümüne, öz denir. Tarih boyunca öz için değişik tanımlar yapılmıştır. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür:

Platon‘a göre öz, idea demektir. Ona göre bütün varlıkların özleri ideadır.

Aristoteles bu deyimi metafiziğinde ve mantığında değişik anlamlarda kullanmıştır. Aristoteles metafiziğinde öz deyimi töz ile anlamdaştır, “özdekle bitişik olmayan töz öz diyorum” der Aristoteles. Bu anlamda öz deyimi, töz deyiminden soyut ve varlık deyiminden düşünsel olmasıyla ayrılır.

Buna karşı Aristoteles mantığında öz somut varlıktır, “söz gelimi insan, at özdür.” der. bu somut özleri de birinci ve ikinci özler olmak üzere ikiye ayırır. Birinci özler bireysel olarak, ikinci özlerse türdeş olarak ele alınan özlerdir. Şöyle der İkinci öz diye birinci anlamda alınan özlerin içinde bulundukları türlere denir. Ne var ki bu türlere cinslerini de eklemek gerekir. Söz gelimi birey olarak insan, insan türünün içine ve türün cinsi de hayvandır. Öyleyse ikinci öz diye bu sonuncu özler, yani tür olarak insan ve hayvan gösterilir.

Fransız varoluşçusu Sartre‘a göre öz, varlaşmayla meydana gelir ve varoluştan önce yoktur. İnsan, kendini ne yapar ve nasıl yaparsa odur. İnsandan başka bütün varlıklar önceden belli bir öz’e göre varlaşırlar. Örneğin bir masa yapmak için önce masanın özünü tasarlarız, sonra testereyi ve keresteyi alıp o özü varlaştırırız. Bir bezelye taneciği bezelye özünden, bir papatya yaprağı papatya özünden meydana gelir. İnsansa bir insan özünden meydana gelmez, insanın özü varoluşundan sonradır. Sartre’a göre öz, varlığı belirleyen anlamındadır ve varlığın herhangi bir özle belirlenmediği dile getirilmiştir.

Alman düşünürü Kant‘a göre öz, kendinde şey ve phenomenon karşıtı olarak noumenon’dur. Asla bilinemez. Bizler sadece nesnelerin görünüşlerini bilebiliriz, kendinde ne olduklarını bilemeyiz.

Hazırlayan: Sosyolog Ömer Yıldırım

2 Comments

  1. öyle bir anlattın ki 15 kere okumadan anlamadım, “insan, at” özdür ney şimdi, “insan ve at birer özdür” desene kardeş bunun gibi nice anlatım hataları yapmışsın, senin türkçe öğretmenin o meşhur röportaj esnasındaki herkesin giydiğine kimse karışamaz diyen herif falan mıydı ? şu türkçeyi biraz adam akıllı kullanında millet bişey öğrensin, yazdılarınızı siz hariç çok az kişi anlıyor, hayır zaten anlamasın diyorsanız neden yayımlıyorsunuz ? gidin kendi farkındalığınızı kendi köşenizde yaşayın, vikipedi bir siz iki yeminle yıldım artık

    • Sizin anlama sorunları yaşamanız, metnin açık olmadığı anlamına gelmez; zira metin son derece açık ve seçiktir. Güzel Türkçemizde virgül, “ve” sözcüğünün yerine kullanılmakta ve “ve” sözcüğü de virgülün yerine kullanılmaktadır. Bu “Senin adın ne?” sorusunun yerine “Senin ismin ne?” diye sormakla eş değerdedir. Siz “Senin adın ne?” diye sorulduğunda “isminizin” sorulduğunu anlamıyorsanız, burada problem soruda değil, sizin anlam ağınızdadır.

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*