|
Friedrich
Ludwig Gottlob Frege Kimdir?
(8 Kasım 1848 - 26 Temmuz 1925)
Modern Matematiksel Mantık'ın ve Analitik felsefenin kurucusu sayılan
Alman matematikçi, mantıkçı ve filozoftur.
Wismar'da doğdu. 1869'da Jena Üniversitesi'nde öğrenime başladı ve iki
yıl sonra, 1873'te Felsefe Doktoru unvanını aldığı Göttingen'e taşındı.
İki yıl sonra Jena'ya döndü ve matematik dersleri vermeye başladı.
Matematik alanında 1879'da doçent ve 1896'da profesör oldu. 1925'de Bad
Kleinen'de öldü.
Bilime Katkıları
Aristo'dan sonraki zamanların en büyük mantıkçısı kabul edilir. 1879'da
yayınladığı, devrim niteliğindeki Begriffsschrift veya Kavram Yazısı,
Aristo'dan beri nüfuzunda bir değişiklik olmayan eski Terim Mantığı'nın
yerini alarak mantığın tarihinde yeni bir dönemi haber veriyordu.
Begriffsschrift bugün matematiğin her alanında kullanılan nicelikleme
gibi, Orta Çağ'ın Çoklu Genelleme Problemi'ne çözüm getiren kavramlar ve
fonksiyon ve değişkenlerin açık bir şekilde konumlandırılması gibi
özellikleriyle temelleri sarstı.
Frege, Önermeler Mantığı ve kendi icadı Yüklem Mantığı'nın
aksiyomatikleştirilmesini oluşturan kişidir. Bertrand Russell'ın
Tarifler Teorisi ve Russell ile Alfred North Whitehead'in Principia
Mathematica 'sı için son derece temel bir kavram olan nicelikleme de
yine Frege'ye aittir. Çalışmaları kendi döneminde geniş ölçüde
tanınmamış ve fikirleri, özellikle Giuseppe Peano ve Russell gibi,
etkilediği insanlar aracılığıyla yayılmıştır. Ludwig Wittgenstein ve
Edmund Husserl da felsefî açıdan etkilediği kayda değer insanlardır.
Frege, en temelinde önerme'nin fonksiyon-argüman analizi, özel isimlerin
anlam ve gönderim tefriki, kavram ve nesne tefriki ve bağlam prensibinin
geliştirilmesi bulunan, Lisan Felsefesi'ne yaptığı derin sistematik
katkılarla Analitik Felsefe'nin kurucularından sayılır. Edmund Husserl
ve Max Schröder gibi zamanının önde gelen birçok mantıkçı ve
felsefecisiyle yazışmıştır.
Frege, mantıkçılığın, matematiğin mantığa indirgenebileceği düşüncesinin
önde gelen ilk savunucusudur. Grundgesetze der Arithmetik isimli
çalışmasında, aritmetiğin kanunlarını mantıktan çıkarmaya tevessül eder.
(Masraflarını kendi karşıladığı) ilk cildi yayınladığında, Russell,
ismiyle anılan paradoksu keşfetmiş ve Grundgesetzenin aksiyomlarının bu
çelişkiye yol açtığını ifade etmiştir. Frege, bu paradoksun varlığını
kabul edip, kitabın ikinci cildinin ek kısmında bu soruna yol açtığını
düşündüğü aksiyomu belirtmişse de, aksiyomlarında tatmin edici bir
değişikliğe gidememiştir. Russell ve John Von Neumann'ın sonraki
çalışmalarında, bu problemin nasıl çözümleneceği yer almıştır.
Buna ve Russell'ın Frege'ye olan övgüsündeki cömertliğe karşın, yaşamı
boyunca üne kavuşmamış ve --Tractatus ve Felsefî Soruşturmalar'da
fikirleri Frege'nin mantık ve dil alanındaki kavramları etrafında
dönen-- Ludwig Wittgenstein üzerindeki etkisi olmasa, bir filozof olarak
değerinin hiçbir zaman anlaşılmayabileceği düşünülmüştür.
Frege üzerindeki önemli otoriteler arasında Michael Dummett, Günther
Patzig, Hans Sluga, Terence Parsons ve Vincent Riolo sayılabilir.
Önemli Eserleri
- Begriffsschrift (Kavram Yazısı), eine der arithmetischen nachgebildete
Formelsprache des reinen Denkens, Halle a. S., 1879
- Die Grundlagen der Arithmetik (Aritmetik'in Temelleri): eine logisch-mathematische
Untersuchung über den Begriff der Zahl, Breslau, 1884
- "Funktion und Begriff" (Fonksiyon ve Kavram): Talk given in a Meeting
on January 9, 1891 of the Jenaischen Gesellschaft für Medizin und
Naturwissenschaft, Jena, 1891
- "Über Sinn und Bedeutung" (Anlam ve Gönderim Üzerine), in Zeitschrift
für Philosophie und philosophische Kritik, C (1892): 25-50
- "Über Begriff und Gegenstand" (Kavram ve Nesne Üzerine), in
Vierteljahresschrift für wissenschaftliche Philosophie, XVI (1892):
192-205
- Grundgesetze der Arithmetik (Aritmetik'in Temel Kanunları), Jena:
Verlag Hermann Pohle, Band I (1893), Band II (1903)
- Was ist eine Funktion? (Fonksiyon Nedir?), in Festschrift Ludwig
Boltzmann gewidmet zum sechzigsten Geburtstage, February 20 1904, S.
Meyer (ed.), Leipzig, 1904, pp. 656-666
- "Der Gedanke" (Düşünce) Eine logische Untersuchung, in Beiträge zur
Philosophie des Deutschen Idealismus I (1918-1919): 58-77
- "Die Verneinung" (Değilleme / Nefy / Negasyon), in Beiträge zur
Philosophie des deutschen Idealismus I (1918-1919): 143-157
- "Gedankengefüge" (Bileşik Düşünce), in Beiträge zur Philosophie des
Deutschen Idealismus III (1923): 36-51
- Frege bu makalelerden son üçünü Mantıksal Araştırmalar adıyla
yayınlamak amacındaydı. 1975'te, ölümünden sonra en azından İngilizce
tercümeleri Logical Investigations adıyla yayınlanmıştır.
|
