Klasik Mantık

Kısaltılmış Kıyas (Entimem) Nedir?

Zihinde tam tasarlandığı hâlde dildeki ifadesi eksik olan kıyaslara, kısaltılmış kıyas ya da entimem denir. Zihinde tam tasarladığımız için düşüncede bir eksiklik aramak hatadır. Ancak anlatım kesinlikle eksiktir diyebiliriz. Bu kıyasların, bir öncülü veya sonucu eksik bırakılmıştır. Örneğin; “Sigara içmek […]

Klasik Mantık

Karma (Hulfi) Kıyas Nedir? Karma Kıyaslar

Bir kesin kıyas ile bir seçmeli kıyasın birleşmesinden oluşturulmuş kıyaslara karma kıyas, ya da hulfi kıyas denir. Bu kıyas, bir yargının imkânsız olduğunu göstererek kanıtlama yaparken kullanılır. İspatlanmak istenen yargının karşıt hâlinin imkânsız olduğu gösterilerek ispat edilmek istenenin […]

Klasik Mantık

Sorit Nedir, Sorit Kıyaslar

Zincirleme kıyasın bir türü olan sorit, zincirleme kıyasın ortasındaki sonuç önermelerinin çıkarılmasıyla yapılır. Dolayısıyla zincirleme kıyasta sonuç ve öncül olarak tekrarlanan önermelerin çıkarılması gerekir. Daha önce zincirleme kıyas için verdiğimiz örnekleri sorite çevirelim: İleriye giden […]

Klasik Mantık

Zincirleme Kıyas Nedir, Zincirleme Kıyaslar

Birkaç kıyasın art arda gelmesiyle oluşan ve ikiden daha fazla öncülü olan kıyaslara, zincirleme kıyas denir. Bu kıyaslarda, bir kıyasın sonucu onu izleyen ilk kıyasın ilk önermesi olur. Zincirleme kıyas, ileriye doğru ve geriye doğru olmak […]

Klasik Mantık

İkilem (Dilem, Dilemma) Nedir?

Koşullu ve seçmeli önermelerin birleşmesinden oluşmuş kıyaslara ikilem denir. Büyük önerme, “ve” eklemiyle birleştirilmiş iki koşullu önermeden oluşur. Bu nedenle büyük önermenin, dört bileşenli karmaşık bir yapısı vardır. Küçük önerme ise ayrık koşullu önermedir ve büyük önermedeki […]

Klasik Mantık

Seçmeli Kıyas Nedir, Seçmeli Kıyaslar

Sonucun aynısının ya da karşıtının anlam ve şekilde bakımından öncüllerde bulunduğu kıyaslara seçmeli kıyas denir. Seçmeli kıyaslarda birinci öncül koşullu öncül, ikinci öncül ise seçmeli öncül adını alır. İkinci öncül birinci öncülün bileşenlerinden birini ya evetler, yani doğrulayıp kabul eder; […]

Klasik Mantık

Koşullu Kesin Kıyas Nedir?

Bu kıyaslar, sonucun öncüllerde anlam bakımından bulunup biçim bakımından bulunmadığı kıyasa koşullu kesin kıyas denir. Koşullu kesin kıyasların, yüklemli kesin kıyaslardan farkı, koşullu kesin kıyasın bir ya da iki öncülünün koşullu önermelerden, yani bitişik koşullu ya […]

Klasik Mantık

Yüklemli Kesin Kıyas (Kategorik Kıyas) Nedir?

Tamamı basit önermelerden oluşan kıyasa, yüklemli kesin kıyas, ya da diğer adıyla kategorik kıyas adı verilir. Her yüklemli kesin kıyasta öncüller ve bir sonuç bulunur; küçük, büyük ve orta terim vardır. Büyük terim (predikat-P), sonuç önermesinin yüklemi olan […]

Klasik Mantık

Kesin Kıyas Nedir, Kesin Kıyaslar

Kesin kıyasta, öncüllerde gizli olarak bulunan sonuç kesin olarak çıkarılır. Kıyasın sonucu, öncüllerde anlam bakımından bulunup şeklen bulunmuyorsa buna kesin kıyas denir. Kesin kıyaslar; yüklemli kesin kıyas ve koşullu kesin kıyas olmak üzere ikiye ayrılır. – Yüklemli kesin kıyas nedir? – Koşullu […]

Klasik Mantık

Kıyasın Çeşitleri, Türleri Nelerdir?

Kıyaslar; basit kıyas, bileşik kıyas ve düzensiz kıyas olmak üzere üç başlıkta incelenebilir. 1. Basit Kıyaslar İki öncül ve bir sonuçtan oluşan kıyaslara basit kıyas denir. Kesin kıyas ve seçmeli kıyas olmak üzere ikiye ayrılır. – Kesin kıyaslar – Seçmeli kıyaslar 2. Bileşik Kıyaslar Basit kıyaslardan farklı […]