|
Desiderius Erasmus
Kimdir?
Desiderius Desiderius Erasmus, 1469-1536 yılları arasında yaşamış olan, Kuzey
Avrupa Rönesans'ının önemli ustası ve klasik edebiyat araştırmacısı,
hümanist bilgin ve ilahiyatçı.
Günümüzde, Rönesans’la birlikte ortaya çıkan hümanizm akımının
yaratıcılarından ve en büyük temsilcilerinden biri olarak bilinen
Rotterdamlı Desiderius Erasmus, 1465 yılında Hollanda'nın Rotterdam kentinde doğdu.
Bugünkü ortaöğrenimi karşılayan bir öğrenim döneminin ardından Augustin
tarikatına girerek rahip oldu. Ancak hiçbir zaman geleneksel anlamda bir
rahip olarak etkinlik gösteremedi; kendini daha çok bilime adamak
istediği gerekçesiyle, dini makamlardan "cüppe giymeme" iznini aldı.
Paris Üniversitesi'ne devam etti. 1499'da İngiltere'ye gittiğinde, john
Colet, Thomas More (Morus) gibi aydınlarla tanıştı ve bu dostluklarla
ufku daha da genişledi.
Papalığın düşünceler üzerinde kurduğu hegemonyaya karşı çıkarak, gerçek
Hıristiyanlık ruhunu antik çağın yalınlığında aradı. Güzel sanatların ve
bilimlerin yayılmasını, Avrupa'nın ortak bir sanat ve bilim anlayışının
çatısı altında birleşmesini, hümanizmin birinci koşulu saydı. Özgün
yapıtlarıyla ve çevirileriyle antik çağ düşüncesinin Avrupa'da
yayılmasına çok büyük katkılarda bulundu. Martin Luther'in reformları
başladığında, kilisenin yenilenmesi görüşüne katılmakla birlikte,
Hıristiyan dünyasının kargaşaya, parçalanmaya sürüklenmesine şiddetle
karşı çıktı.
1536'da Basel'de öldüğünde Avrupa'nın düşünce yaşamında papaların bile
ziyaretine geldikleri bir kişi olacak kadar saygın bir yer edinmişti.
Bütün yaşamı boyunca Latince konuşup yazan Desiderius Erasmus ölmeden önceki son
sözlerini ana dilinde söylemişti: "lieve God"
Deliliğe Övgü (özgün adıyla: Morias enkomion seu laus stultitiae),Desiderius Erasmus'un
canlılığını, geçerliliğini ve çekiciliğini günümüze değin değişmeden
koruyabilmiş tek yapıtıdır. Bu küçük kitabın taslağını 1509 yazında,
İtalya'dan İngiltere'ye yaptığı yolculuk sırasında çıkaran Desiderius Erasmus,
yazma işini İngiltere'de, dostu Thomas More'nin evine vardıktan kısa
süre sonra gerçekleştirdi; kitabı da Thomas More'a adadı. Yapıtını
birkaç gün gibi kısacık bir sürede tamamlayan Desiderius Erasmus, bu arada hiçbir
kitaptan yararlanmadı.
Felsefesi ve Eserleri
Gülmece türündeki yapıta egemen olan iki temel görüş vardır. Bunlardan
birine göre gerçek bilgelik, deliliktir. Öteki görüşe göre ise kendini
bilge sanmak, gerçek deliliktir. İnsana yeryüzünde yaşama gücü
kazandıran şey, gerçek bilge olma niteliğiyle doğrudan doğruya deliliğin
kendisidir. Kitapta delilik (stultitia) , kendi kendisine övgüler düzer;
bu arada çocuklukta ve yaşlılıkta, aşkta, evlilikte ve dostlukta,
politikada ve savaşta, yazında ve bilimde deliliğin nasıl her zaman
egemen olduğu gösterilir.
Tüm uğraş alanları, bu arada özellikle din kurumu ve din adamları bu
panorama çerçevesinde sergilenir. Deliliği konuşturma kisvesi altında
Desiderius Erasmus, çağının kilisesine ve o kilisenin mensuplarına en acımasız
eleştirileri yöneltir. Bu niteliğiyle “Deliliğe Övgü” çağlar boyunca
bağnazlığa karşı kaleme alınmış en yetkin düzeydeki başyapıtlardan biri
olmuştur. Yapıtın yazılışını izleyen sonraki yüzyıllarda -haklı olarak-
düşünce düzeyindeki bağnazlığın her türlüsüne yönelen bir eleştiri diye
yorumlanması, belki de bugüne değin koruduğu kalıcılığın baş nedenidir.
Yazınsal açıdan Deliliğe Övgü, Latin ozanı Horatius'un "hakikati gülerek
söylemek" ilkesinin belki de en yetkin örneğidir. Biçim açısından
Desiderius Erasmus, yapıtını kaleme alırken daha önce yapıtlarını çevirdiği
Lukianos ve Libanios'tan da esinlenmiştir.
|
