|
Zenon (Xenon)
Kimdir?
Kıbrıslı Zenon. M.Ö. 335-263 yılları arasında yaşamış olan, Stoa
Okulunun kurucusu, Yunan filozof. Akademi'de Krates'in nezaretinde
felsefeyle meşgul olan Zenon, Stoalılar tarafından benimsenen temel
ilkeleri belirlemiştir. Ona göre, gerçek olan her şey maddidir. Fakat
evren, pasif bir maddeden oluşmamıştır. Değişen bir yapısı olan düzenli
bütün olan evrendeki pasif maddeden başka, doğadaki düzenleyici, aktif
öğeyi temsil eden bir güç daha vardır. Bu aktif güç, maddeden farklı
değildir, ancak maddenin değişik bir görünümüdür. O, hava akıntısı ya da
nefes gibi, sürekli olarak hareket eden ince bir şeydir.
Zenon bu gücün ateş olduğunu söyler; ona göre, bu ateş var olan her şeye
yayılır. Bu maddi ateşin en temel özelliği akıldır. Bu ateş, evrendeki
en yüksek varlık türüdür. Zenon'a göre, Tanrı her şeydir. Yani, Tanrı
bireyleri birbirleriyle birleştiren ateş ya da sıcak nefestir. O,
doğanın içindeki akıl ya da rasyonel güçtür. Tanrı'nın ateş ya da
rasyonel bir güç olduğunu söylemek, doğaya aklın ve akıl ilkesinin
egemen olduğunu söylemekten başka bir şey değildir. Madde kendisinde
bulunan bu akıl ilkesine göre davranır.
Zenon, bilgi anlayışında, sözcüklerin düşünceleri ifade ettiğini,
düşüncelerin ise, bir nesnenin zihin üzerindeki etkisi sonucu ortaya
çıktığını söyler. Zihin, doğuştan boş bir levhadır ve düşünce
dağarcığını dış dünyadaki nesnelerden etki aldıkça doldurur. Zenon,
insan ve ahlak anlayışında, dünyanın bir parçası olan insanın da aynı
şekilde maddi bir varlık olduğunu ve tanrısal ateşten pay aldığını
söyler. İnsandaki bu ateş, onun ruhunu meydana getirir. O, insan ruhunun
en iyi ifadesini akılda ve akıllılıkta bulduğunu savunur. Zenon'un
ahlâkı ise, bir yandan akla ve bilgiye, bir yandan da doğal düzene boyun
eğmeye dayanır.
|
