Rene Descartes ve Rasyonalizm (Akılcılık)

Rene Descartes (Röne Dekart, 1596-1650)


Descartes, modern felsefenin ve analitik geometrinin kurucusu olarak kabul edilir. Felsefeyi, her türlü dinsel ve siyasal otoritenin baskısından kurtarmaya çalışmış önemli bir filozoftur. Felsefe alanında önemli eserler vermiştir. En önemli eserleri; “Yöntem Üstüne Konuşma”, “Felsefenin İlkeleri” ve “Metafizik Düşünceler”dir.



Descartes'e göre bilgi üç yoldan: duyu organlarından, düş (hayal) gücünden (yapma bilgi) ve doğuştan gelir. Tanrı, ruh, uzay ve tüm matematik düşünceler doğuştan gelir. Doğuştan gelen düşünceler tıpkı irsî hastalıklara benzer. Nasıl bu tür hastalıklar her yeni doğan bebeklerde kesin olarak ortaya çıkacağı anlamı taşımadığı; ama hastalığa yakalanma olasılığının yüksekliğini gösterdiği gibi doğuştan gelen düşünceler de doğduğumuzda hazır olan düşünceler değildir. İnsanda bu düşünceleri ortaya çıkaran sağduyu gibi yetenekler vardır. Descartes'e göre zihnimizin duyumlarla ve deneyle elde ettiği bilgiler ile düş gücü ile ilgili bilgiler olasılığı içerir, her zaman açık ve seçik değildir. Çünkü bu tür bilgilerimizin gerçek bir nesne karşılığı yoktur. Bu iki bilgi türü ile elde edilen bilgiler, zihnin hayal ve fantezileriyle oluşturulmuş kurgulardır. Ona göre yalnızca doğuştan gelen bilgiler doğruluğu açık ve seçik olan bilgilerdir. Bu tür bilgiler doğası gereği genel geçer, doğru ve zorunlu bilgilerdir. Descartes, doğuştan gelen bilgileri en değerli bilgi kabul etmekle dogmatik rasyonalizmi benimsemiş bir bilgi kuramcısıdır.



Descartes'e göre duyularımız ve anlama yetimiz bizi yanıltabilirler. Yanılmanın varlığı insanı her şeyden şüpheye götürür. fiüphe ede ede şüphe edemeyeceğimiz bir yere gelebiliriz. O da “şüphelenmekte olduğumdan şüphe edemem.” “fiüphe etmek, düşünmek demektir.” Böylece Descartes, ünlü sözü “Düşünüyorum öyleyse varım.” önermesine ulaşır. Düşünüyor olmam var olduğumdan yani düşünen bir “ben”in var olduğundan emin olmamı sağlamaktadır; çünkü var olmasaydım düşünemezdim.

Bu kanıtlamasıyla Descartes, doğruluğundan açık seçik bir biçimde emin olduğu bir önerme bulunduğunu göstermiş olur. Bununla şüpheciliğin, hiçbir şey bilinemez, biçimindeki temel düşüncesini çürütmüş olur. Demek oluyor ki bilmek olanaklıdır.

Yukarıda açıklandığı gibi apaçık doğru bilgiye akıl ile ulaştığı için Descartes rasyonalisttir.



Derleyen: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve 3. Sınıf "Çağdaş Felsefe Tarihi" Dersi Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı