|
Paradoks Nedir?
Kökleşmiş kanılara aykırı olarak ileri sürülen düşünce. Kendi içinde
çelişkiliymiş gibi görünen, mantıksal olarak hem doğruluğu, hem de
yanlışlığı kanıtlanabilen önerme.
Antikçağ Yunanlılarında paradoks deyimi yaygın düşünceye aykırı
düşünceyi dile getiriyordu ve özellikle Parmenides ile Zenon'un aporia
(çıkmazlık)'larıyla antinomia (çatışkı)'larında örneklenmişti. Metafizik
düşünce sisteminin temeli olan biçimsel mantık ve onun çağdaş biçimi
dizi kuramları bu aykırı düşünce'yi mantıksal bir çelişme olarak
tanımlar. Bundan başka metafizik yapılı çağdaş fizikçiler de birtakım
kozmolojik paradokslar ortaya atmaktadırlar. Matematik mantıkçı Bertrand
Russel'e göre “kendi kendine tıraş olmayanları tıraş eden bir berberin
kendi kendini tıraş etmesi” çok önemli bir mantıksal paradokstur.
Oysa tıraş etmesini bilen bir berber kendi kendine tıraş olamayanları
tıraş ettiği gibi kendi kendine tıraş olabilen insanları da tıraş eder.
Örneğin “bir şeyin hem kendisi olması ve hem de aynı zamanda başkası
olması” biçimsel mantık açısından büyük bir çelişme, diyalektik mantık
açısından pek basit bir gerçektir. Bunun gibi kozmolojik paradokslarda
belli bir ortamda geçerli fizik yasalarını başka ortamlara uygulamaktan
doğmaktadır. Mantıksal olsun ya da fiziksel olsun , bir yanlış koyum ya
da bir bilgi yoksunluğu, genellikle de diyalektik bilgiden yoksunluk
yatar. Ünlü Aşil Kanıtı'nda olduğu gibi basit şaşırtma hileleriyse
tümüyle bilim dışıdır.
|
