Descartes ve Matematik

felsefe Nedir

Descartes, bütün diğer 17. yüzyıl akılcıları gibi matematiğe büyük önem verir. Descartes için matematiğe bu kadar önemli kılan nedir? Matematiğin sonuçlarının tartışılmaz olması, konularının varlığı ya da yokluğuna karşı kayıtsız kalmasıdır.

“Metod, doğruyu aramak için zorunludur.” ifadesinde Descartes’ın metot derken anladığı şey; zekanın konularını düzene koyması, karmaşık önermeleri basit önermeler haline getirerek sonrasında en basit sezgilerden başlayarak, diğer bilgilere ulaşmaya çalışmasıdır. Descartes, matematik sayesinde bilimlerde doğruluğu arama imkanına ulaşır. Descartes açık-seçik doğruların önemi yarımda, onların nasıl ortaya çıktığım da açıklar.

“Bizim anlığımız matematiksel doğrulukları zorunlu olarak görmektedir; çünkü onlar anlığı ve istemi birbirinden ayrılamaz olan Tanrı tarafından yaratılmış, ama bizim için olumsal değil, zorunlu olmaları istenmiş doğruluklardır. Dolayısıyla onların özgürce yaratılmış olmaları bizim için taşıdıkları zorunlu olma özelliğinden bir şey eksiltmez. Onların tanrısal istemden kaynaklanması, bizim akılsallığımıza kuşku düşürmez, tersine onu meşrulaştırır, güçlendirir.

Spinoza’mn matematiksel yöntemi kabul etmesinde Descartes’ın açık-seçikliğine olan hayranlığı göz ardı edilemez. Spinoza’nın Descartes’ın eserlerini ne zaman incelemiş olduğu hakkında, kendi yazıları dışında çok kesin bilgilere ulaşılmamıştır. Descartes ile ilk tanışmasında Van der Eden ile ilişkisinin önemli olduğu bilinmektedir. Descartes’ı eleştirmesine rağmen, Spinoza’nın felsefe eğitiminin özünde Descartes okumaları yer almaktadır.

“Spinoza hiç kuşkusuz Kartezyenizmden etkilendi; ama ona hiçbir zaman tam gerçeklik olarak bakmadı. Ve ona Descartes’ın ve Bacon’ın felsefelerindeki başlıca eksikliklerin neler olduğunu düşündüğünü soran Henry Oldenburg’a yazarken ilk ve ana eksikliğin ‘bu felsefecilerin tüm şeylerin ilk neden ve kökenlerinin bilgisinden çok uzaklara sapmış olmaları’ olduğunu ileri sürdü.”

Hiçbir zaman tam bir Descartesçı olmayan Spinoza, yine de ondan, felsefe terimler (Öz-varoluş, Töz, v.s.) başta olmak üzere, çok şey öğrenmiş, düşüncelerini ortaya koyarken yararlanmıştır.

Kaynak: Yüksek Lisans Tezi, Spinoza’da İnsan Anlayışı, Handan Aydın

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*