|
Xenophanes (Ksenophanes)
Kimdir?
Herakleitos‘un çağdaşı olan Xenophanes (aşağı yukarı 569- 477 arasında
yaşamıştır) Kolophonludur. (Bugünkü İzmir ile Efes arasında).
Bir filozof olmaktan çok, din bakımından bir öğreticidir. Öğretici
nitelikteki koşuğundan kalan parçalarından Xenophanes'in, halk dininin
tanrıları insan gibi tasarlamasıyla savaştığını görüyoruz. Bu, onun
gördüğü başlıca iştir. Tanrıların bu insanlaştırılması –anthropomorphism-
Homeros ile Hesiedos'ta yüksek edebi bir biçim de kazanmıştı ve bunların
Yunan eğitiminde çok önemli bir yerleri vardı.
Xenophanes şöyle diyor: "Homeros ile Hesiedos, ölümlüler (insanlar)
arasında suç sayılan, utanılan bütün şeyleri tanrılara da
yüklemişlerdir. Tanrılar hırsızlık ederler, yalan söylerler, eşlerini
aldatırlar."
Sonra: "Ölümlüler sanıyorlar ki tanrılar da kendileri gibi
doğmuşlardır, kendileri gibi giyinirler, kendilerinin biçimindedirler.
Nitekim Habeşler tanrılarını kendileri gibi kara ve yassı burunlu;
Trakyalılar sarışın ve mavi gözlü diye düşünürler. Böyle olunca,
atların, aslanların elleri olup da resim yapabilselerdi, atlar
tanrılarını at gibi, aslanlar da aslan gibi çizeceklerdi. Oysa tanrılar
ne aslan biçimindedirler, ne zenciler gibidirler, ne de Yunan
heykellerinde olduğu gibi insan kılığındadırlar."
Halk dininin tanrıları insan biçiminde tasarlanmasına karşı, Xenophanes
kendi tanrı tasarımını koyar. Bu, arınmış bir tanrıdır.
Ona göre: "Bir tanrı vardır; bu , tanrılar ve insanların en ulusudur;
ne biçimi, ne de düşünmesi bakımından ölümlülere benzer; bu tek Tanrı
baştan aşağı işitmedir, baştan aşağı düşünmedir; her şeyi düşünceleriyle
hiç zahmetsiz yönetir."
Xenophanes'in bu tanrı tasarımı, tektanrıcılığa (monotheism) doğru
atılmış bir adımdır.
KAYNAK
Kaynak: Felsefe Tarihi; Prof. Macit Gökberk; Remzi Kitabevi
|
