|
Wilhelm Dilthey
Kimdir? (1863-1936)
Seçkin bir tarihçi olan Dilthey, olguculuktan yola çıkmış, bununla
birlikte büyük ölçüde Kant’ın da etkisi altında kalmıştır. Bu bakımdan,
tipik bir 19. yüzyıl düşünürüdür. Böyle olmakla birlikte, Dilthey’i,
1900 bunalımının seçkin temsilcileri arasında da saymak gerekir, çünkü
bu iki etkiye usdışıcı bir görececilik yararına egemen olmayı bilmiştir.
Temel sorunu, yaşam ve yaşamın kavranılmasıdır. Dilthey, yaşamı,
erekbilimsel bir tarzda, bir eğilimler bütünü olarak; kapalı bir birlik
olarak tasarımlamaktadır, yaşam, insan türünü kuşatan bir bütündür”.
Yaşamın her görüngüsünün, bu görüngü yaşam alanına giren şeyi
deneyimlediği sürece, bir anlamı vardır, Dilthey, bilgi kuramında,
anlakçı öğretilere karşı çıkar: Biz anlağımızla değil, tinimizin
bütünlüğüyle biliriz ve dışdünyayı dirençle karşılaşan istencimizle
gözlemleriz.
Dilthey ayrıntılı bir tin bilimleri bilgi kuramı ortaya koymuştur (Hermeneuflk).
Bu kuramın temel üç ilkesi şunlardır: Tarihsel bilgi kendi üzerine
yönelen bir düşünmedir, anlamak (versthen), ne açıklamaktır (erklären),
ne de ussal bir işlevdir, anlamak ruhun tüm duyusal güçleriyle
gerçekleşir, anlama, yaşamdan yaşama giden bir devinimdir, çünkü
gerçeklik yaşamdır. Bütünsel uyumu ancak ruhun bütün güçlerinin
işbirliği ve uyumu ile elde edebiliriz.
Yaşamının son yıllarına doğru Dilthey, bir dünya görüşü öğretisine
varmıştır: Weltanschouung, sonul olarak, inansal davranış ile yücelik
taşıyan farklı dirimsel tutumlara indirgenebilir. İnsanın kendisi ve
felsefesi, tarihsel akış içine yeniden bütünlenmelidir. Tarihte üç
dirimsel tutuma karşılık gelen üç tip felsefe gösterilebilir. Eğer anlak
egemense, ortaya olgucu maddecilik çıkar, eğer duygusal bir tutum ağır
basarsa heptanrıcı nesnel idealizme varılır ve son olarak istenç baskın
çıkarsa, Platonun, Hıristiyanlığın ya da Kant'ın özgürlük idealizmiyle
karşılaşılır. İnsansal olan her şey gibi felsefe de bütünüyle görecedir.
Tarihsel dünya görüşünün son sözü, her türlü insansal kavrayışın
göreceliğidir. Her şey yürüyüş içindedir hiçbir şey durmamaktadır. Daha
başka birçok ‘an, o’an Dilthey felsefesi, özellikle görececiliği ve usun
yerine yaşamı koymasıyla çağdaş felsefe üzerinde büyük bir etki
bırakmıştır.
KAYNAK
Çağdaş Avrupa Felsefesine Giriş; J. M. Bochensky; Çev: Serdar Rifat
Kırkoğlu; Kabalcı Yayınevi
|
