|
Tümdengelim Nedir?
Tümelden tikeli ve genelden özeli çıkaran uslamlama yöntemi...
Tümdengelim, doğru olan ya da doğru olduğu sanılan önermelerden zorunlu
olarak çıkan yeni önermeler türetir. Öncüller doğruysa sonuç da
mantıksal bir zorunlulukla doğrudur. “Örneğin: insan ölümlüdür, Ahmet
insandır öyleyse Ahmet de ölümlüdür” tasımı, tümden gelen bir tasımdır.
Bütün insanların ölümlü oldukları doğruysa Ahmet de bir insan olduğuna
göre Ahmet’in de ölümlü olması zorunludur, başka türlü olamaz.
Deneysel bilimin, tümevarımcı bilgi yönteminin kurucusu Francis Bacon
deneye başvurmadığı, salt düşünsel bir uslamlama olduğu için
tümdengelimi yadsımıştır. Buna karşıt Hegel, tersine, ancak
tümdengelenin gerçek olduğunu, bireyselden yola çıkılarak tüme
varılamayacağını savunmuştur. Ona göre idealizm için tek geçerli yöntem,
tümdengelim yöntemidir.
Tümdengelim ve tümevarım yöntemleri, tümelle tikel (genelle özel)
arasında sıkı bir ilişki gören ve bu ilişkiyi en doğru şekilde ortaya
koymanın yollarını araştıran Aristoteles’in buluşudur. Genelden özele
inen tümdengelim yöntemiyle özelden genele çıkan tümevarım yöntemi 17.
yüzyıldan itibaren bir hayli gelişmiştir. Özellikle bu iki yöntem
arasındaki bağlılık, ikisinin birlikte kullanılması diyalektik mantıkta
gerçekleşmiştir.
|
