|
Sosyolog Max Weber ve Sosyoloji
Max Weber'e (1864-1920) de Marx gibi sadece bir sosyolog olarak
bakılamaz; çünkü Weber'in ilgilendiği konular ve çalışma yaptığı alanlar
çok geniş bir yelpazeye yayılmış durumdadır.
Weber, Almanya'da doğmuş ve akademik yaşantısının büyük bir bölümünü bu
ülkede geçirmiştir.
Weber'in yazıları; hukuktan felsefeye, ekonomiden tarihe ve nihayet
sosyolojiye dair birçok alandaki farklı konuları içermektedir. Bu
çalışmalarından birçoğu, çağcıl kapitalizmin gelişmesinin, yazının
yazıldığı alana (sosyoloji, hukuk, felsefe vb.) bağlantısını
içermektedir. Yani Weber'in ele aldığı en temel konularından birisi,
çağcıl kapitalizmin gelişmesidir.
Weber de toplumsal değişmeyi anlamaya çalışmış ve bu konuda Marx'tan çok
etkilenmiş; buna rağmen Marx'ın kimi önemli görüşlerinin güçlü bir
eleştiricisi olmuştur. Bu bağlamda Weber, tarihin materyalist
kavrayışını reddetmiş ve sınıflar arası savaşa Marx'ın verdiğinden daha
az önem vermiştir. Weber'e göre de ekonomik etkenler toplumsal değişmede
önemlidir; ancak düşünce ve inançlar da toplumsal değişme üzerinde aynı
derecede etkilidir. Bu açıdan bakılınca Weber'de bir "Durkheim-Marx
Diyalektiği" görebilmek mümkündür.
Weber'in çağcıl toplumların yapısı ve batı yaşam biçimlerinin dünya
üzerine yayılma nedenlerine ilişkin anlayışı Marx'ınkinden farklılık
göstermektedir. Weber'e göre kapitalizm, -ekonomik girişimi örgütlemenin
belirgin bir biçimi- toplumsal değişmeyi biçimlendiren birçok önemli
etkenden yalnızca birisidir. Kapitalizmin dayandığı kimi bakımdan ondan
daha temel olan şey, bilim ve bürokrasinin etkisidir. Bilim çağcıl
teknolojiyi biçimlendirmiştir ve gelecekteki her toplumda da
biçimlendirmeye devam edecektir. Bürokrasi çok sayıdaki insanın etkin
bir biçimde örgütlenmesinin tek yoludur ve dolayısıyla da ekonomik ve
siyasal gelişmeyle birlikte kaçınılmaz olarak artmakta, büyümektedir.
Bilimin, çağcıl teknolojinin ve bürokrasinin gelişimi, Weber tarafından
bir bütün olarak; "rasyonelleşme" -ekonomik yaşamla toplum
yaşamının etkinlik ilkeleri ve teknik bilgiye dayanarak örgütlenmesi-
diye adlandırılmaktadır.
Derleyen: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Sosyoloji, Anthony Giddens
|
