Kavrama, Kavrayarak Öğrenme Nedir?

Kavrama, deneme-yanılma yoluyla değil, içgörü geliştirerek gerçekleşen bir öğrenmedir. Gestaltçı psikolog Wolfgang Köhler 1920'lerde şempanzeler üzerinde bir dizi öğrenme deneyi gerçekleştirdi ve o zamandan bu yana, bu kavrama konusundaki bu deney sonuçlan bilişsel öğrenmenin kanıtı olarak gösterilmektedir.



Şempanzeleri arasında Sultan'la yaptığı deneyler, psikoloji ders kitaplarının klasikleri arasına girmiştir. Köhler, deneylerinden birinde muzları tavana, Sultan'ın ulaşamayacağı yüksekliğe yerleştirmiştir. Sultan ilk önce zıplayarak muza ulaşmaya çalışmış ama çabalan bir sonuç vermemiştir. Muza ulaşma çabalarından vazgeçen Sultan problem alanını baştan sonra gözden geçirmiş ve tavanda asılı muzlara ve kafesin içinde gelişigüzel konmuş sandıklara bakışı takılmıştır. Bir an problem alanını başka bir gözle gören Sultan problemin çözümünü kavramıştır. O andan sonra hiçbir deneme yanılma yaşantısına girmeksizin seri hareketlerle sandıktan üst üste koyan Sultan, bunların üzerine tırmanarak muzlara ulaşmıştır.

Sultan'la yapılan ikinci bir deneyde, Köhler, Sultan'ı benzer bir problem durumuna sokmuştur. Bu defa muzları parmaklıkların dışına, Sultan'ın koluyla ulaşamayacağı bir mesafeye yerleştirmiştir. Muza parmaklıkların arasından kolunu uzatarak ulaşmaya çalışan Sultan'ın çabalan bir sonuç vermemiş ve Sultan muza ulaşmaya çabalamaktan vazgeçmiştir. Daha sonra kafesin içine göz gezdirip sağda solda dağınık halde bulunun sopaları gören Sultan, problemin çözümünü kavradığını gösteren bir tavırla hızlı bir biçimde sopaları birbirine eklemiş ve sonunda muza ulaşmayı başarmıştır. Sonuç olarak, bu çalışmalar, bu tür bir öğrenmede , problemin çözümünün deneme-yanılma yoluyla değil çözüm için esas olan bağıntıları algılayarak gerçekleştiğini göstermiştir (Atkinson, Atkinson ve Hilgard, 1995; Cüceloğlu, 1993).

Derleyen: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Psikolojiye Giriş" ve 2. Sınıf "Deneysel Psikoloji", 4. Sınıf "Sosyal Psikoloji" Dersi Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Psikoloji Ders Kitapları ve MEB Liseler İçin Psikoloji Dersi Ders Kitapları