|
Öz Nedir?
Bir nesneyi neyse o yapan gereçlerin tümü. Tarih boyunca öz için değişik
tanımlar yapılmıştır.
1) Platon göre idea anlamında kullanılmıştır. Ona göre bütün
varlıkların özleri ideadır.
2) Aristoteles bu deyimi metafiziğinde ve mantığında değişik
anlamlarda kullanmıştır. Aristoteles metafiziğinde öz deyimi töz ile
anlamdaştır, "özdekle bitişik olmayan töz öz diyorum" der. Bu anlamda öz
deyimi, töz deyiminden soyut ve varlık deyiminden düşünsel olmasıyla
ayrılır. Buna karşı Aristoteles mantığında öz somut varlıktır,
"sözgelimi insan, at özdür."der. bu somut özleri de birinci ve ikinci
özler olmak üzere ikiye ayırır. Birinci özler bireysel olarak, ikinci
özlerse türdel olarak ele alınan özlerdir. Şöyle der "ikinci öz diye
birinci anlamda alınan özlerin içinde bulundukları türlere denir. Ne var
ki bu türlere cinslerini de eklemek gerekir. Sözgelimi birey olarak
insan, insan türünün içine ve türün cinsi de hayvandır. Öyleyse ikinci
öz diye bu sonuncu özler, yani tür olarak insan ve hayvan gösterilir.
3) Fransız varoluşçusu Sartre'a göre öz, varlaşmayla meydana
gelir ve varoluştan önce yoktur. İnsan, kendini ne yapar ve nasıl
yaparsa odur. İnsandan başka bütün varlıklar önceden belli bir öz'e göre
varlaşırlar. Örneğin bir masa yapmak için önce masanın özünü tasarlarız,
sonra testereyi ve keresteyi alıp o özü varlaştırırız. Bir bezelye
taneciği bezelye özünden, bir papatya yaprağı papatya özünden meydana
gelir. İnsansa bir insan özünden meydana gelmez, insanın özü
varoluşundan sonradır. Sartre'a göre öz, varlığı belirleyen anlamındadır
ve varlığın herhangi bir özle belirlenmediği dile getirilmiştir.
4) Alman düşünürü Kant'a göre öz, kendinde şey ve phenomenon
karşıtı olarak noumenon'dur. Asla bilinemez. Bizler sadece nesnelerin
görünüşlerini bilebiliriz, kendinde ne olduklarını bilemeyiz.
|
