|
Olgu Nedir?
Gerçekleşmiş olan her şey... Olam ve olay birer olgu’dur. Olgu deyimi bu
iki yakın anlamlı deyimden daha geniş kapsamlıdır ve ikisini de içerir.
Olam zaman ve yer özellikleriyle ele alınan olgu, olay zaman ve yer
özelliklerinden sıyrılmış olgudur. Olmuş olan her şey olgu’dur; bundan
ötürü de olgu deyimi olası, olanaklı ve düşünsel, tasarımsal
deyimleriyle karşıt anlamlıdır. Çünkü bu deyimler henüz gerçekleşmemiş
olanı dile getirirler; gerçekleşmeleri muhtemeldir, mümkündür ya da
gerçekleştirilmeleri düşünülmektedir, tasarımlanmaktadır ama henüz
olmamış’lardır ve bundan ötürü de olgu değillerdir. Cladue Bernard
“deneyimsel düşünceye yol gösterecek ve aynı zamanda onu denetleyecek
tek gerçek olgulardır” der. Olay deneyim konusu olan olgu’ dur, ama onun
deneyimini olgu denetler; çünkü olgu betimleyici ve somut, olay’sa
çözümsel ve soyuttur. Olay deney konusu, olgu ise deney sonucudur.
Örneğin savaş, gerçekleşmiş olarak olgu , soyut olarak olay , belli bir
yer ve zamanda geçmiş olarak olam’dır. Auguste Comte ve olgucu
izleyicileri (pozitivistler) bizim algı dediğimize olgu derler. Onlara
göre sadece duyumlarımız ve algılarımız dolaysız verilerdir, bunları
incelemekle yetinmemiz gerekir. Kierkegaard ve varoluşçu izleyicilerine
(egzistansiyalistler) göre insan anlaşılamayan ve hiçbir açıklanması
bulunmayan bir salt olgu’dur. Ve kendisine yabancı bir dünya içine
atılmıştır. Mantık açısından da bilim, olgulardan önermeler çıkarır ve
bu önermeleri olgularla tanıtlar.
Bir olguyu açıklamak demek, onu başka olgulara indirgemek demektir. Ne
var ki açıklanamayan, eş deyişle başka olgulara indirgenemeyen olgular
da vardır. Örneğin herhangi bir şeyin varlığı, böylesine bir olgudur.
Kızgın bir sobaya elinizi dokundurduğunuzda elinizin yandığından şüphe
edemezsiniz, bunlar kesin olarak verilmiş olgulardır. Doğa bilimleri ve
genellikle bilim sadece olguları açıklamakla yetinmez, onları en yalın
bir biçimde açıklamaya çalışır. Bilim olguları sadece yasalara bağlamaya
değil en yakın yasalara bağlamaya çalışır. Olgular, deneyin sağladığı
gerçek verilerdir. Deneyimsel yöntemde olgulara dayanılır ve deneyimler
ancak olgulara başvurularak denetlenebilir.
|
