|
Nermi Uygur
Kimdir?
(d. 15 Ocak 1925, İstanbul - ö. 21 Şubat 2005, İstanbul)
Felsefe profesörü ve yazardır.
Galatasaray Lisesi'nin Latince Bölümü'nü bitirdikten sonra, İstanbul
Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin Felsefe Bölümü'nden ve Köln
Üniversitesi'nden mezun olan Profesör Nermi Uygur, 1950 yılının Ocak
ayında İstanbul Üniversitesi'nde asistan olarak göreve başladı. 1952'de
"Kültür Bilimlerinin Varlık Yapısı" teziyle doktor oldu.
Almanya, Fransa, Belçika'ya görevli olarak gönderilerek bisikletle
dolaştığı bu ülkelerde fenomenoloji üzerine araştırmalar yaptı.
Türkiye'ye dönüşte "Husserl'de Başkasının Ben'i" teziyle
doçent oldu.
‘Filozof denemeci gibi çalışırsa başarıya ulaşır' düşüncesiyle edebiyata
yöneldi. 1962'de ‘Dilin Gücü'yle başlayıp dünyayı, felsefeyi, kültürü
sorgulama serüvenini denemeler şeklinde kitaplaşırdı. 1960'lardan
itibaren yazıları yurt dışında yayımlanarak tanınmaya başladı. 1966'da
bursla Almanya, 1970'te Fransa ve İngiltere üniversitelerinde çalıştı.
1979 - 1981 arasında Almanya'da, Wuppertal Üniversitesi'ne konuk
profesörlük yaptı. Almanya'nın Wuppertal Üniversitesi'nde Mantık, Dil,
Sanat, Kültür Felsefesi ağırlıklı dersler verdi.
1992 yılındaki emekliliğinin ardından Marmara Üniversitesi Güzel
Sanatlar Fakültesi'nde Felsefe tarihi dersleri vermeye başladı. 2002
yılında YÖK tarafından yeniden üniversiteyle ilişiği kesildi.
PEN (Dünya Yazarlar Birliği), Türk Dil Kurumu ve Türk Fizik Demeği'nin
üyeliklerinde de bulunmuş olan Nermi Uygur, Dağcılık Kulübünün ilk
üyelerinden olup, felsefede denemeci anlayışın öncüsü sayılmaktaydı.
Nermi Uygur'un, Türkçe dışında Almanca, İngilizce ve Fransızca yapıtları
da bulunmaktadır.
Eserleri
- Edmund Husserl'de Başkasının Ben'i Sorunu, 1958; Türk Dil Kurumu 1959
Bilim Ödülü; 1998, ISBN 9789753637855
- Dilin Gücü, 1962, 1997, ISBN 9789753637152
- Felsefenin Çağrısı, 1962, 1995, ISBN 9789753634472
- Dünyagörüşü, 1963
- Güneşle, 1969, 1997, ISBN 9789753637145
- İnsan Açısından Edebiyat, 1969, 1999, ISBN 9789753639569
- Türk Felsefesinin Boyutları, 1974, 1988, 2002, ISBN 9789750804694
- Kuram-Eylem Bağlamı: Çözümleyici Bir Felsefe Denemesi, 1975, 1996,
ISBN 9753634935
- Dil Yönünden Fizik Felsefesi, 1979, 1985, ISBN 9751491152
- Yaşama Felsefesi, 1981, 1998, ISBN 9789753638784
- Kültür Kuramı, 1984, 1996, 9789753635585
- Bunalımdan Yaşama Kültürü, 1989, 1997, ISBN 9789753636612
- Çağdaş Ortamda Teknik, 1989, 2002, ISBN 9789750803635
- İçi Dışıyla Batı'nın Kültür Dünyası, 1992, 1998, ISBN 9789753639309
- Tadı Damağımda: Bir Okur-Yazarın Kitap Okuma Serüvenleri, 1995, 1996;
Türkiye Gazeteciler - Cemiyeti 1995 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü, ISBN
9753633653
- Başka-Sevgisi, 1996, ISBN 9789753636315
- Salkımlar, 1998, ISBN 9789753638722
- Dipten Gelen, 1999, ISBN 9789750800368
- Denemeli Denemesiz, 1999, ISBN 9789750801921
- İçimin Sesi, 2001, ISBN 9789750802744
- Eşekler, İkindiler, Yetişimler, 2004 , ISBN 9789750807268
Ek Bilgiler
İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü'nde görüngübilim ve çözümleyici
felsefe yaklaşımlarını kendine özgü niteliklerle temsil eden, aynı
zamanda önde gelen denemecilerimizden biri olan felsefecimizdir.
1944 yılında Galatasaray Lisesi'nin Latince Bölümü'nü, 1948 yılında
İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü'nü bitiren Nermi Uygur, 1950
yılında da aynı bölüme asistan olarak girdi. Aynı yıl Almanya'dan gelen
Heinz Heimsoeth'ün derslerini ve seminerlerini Türkçeye çeviren Uygur,
özellikle Kant araştırmalarıyla ünlü olan, görüngübilim alanında da
tanınmış bu Alman filozofun yönetiminde hazırladığı "Withelm
Dilthey'a Göre Konuca Temellenmesi Bakımından Manevi Bilimler Öbeğinin
Meydana Getirdiği Bilim Bağlamı" konulu teziyle 1952'de
doktorasını tamamladı.
Türkiye'de felsefe doktorası yapan ilk felsefecilerden biri olan Nermi
Uygur, 1952-54 yıllarında Almanya, Fransa ve Belçika'da görüngübilim
üzerine araştırmalar yaptı. 1954'te "Edmund Husserl'de Başkasının
Ben'i Sorunu" adlı tezle doçent; 1964'te ise profesör oldu. 1954
Brüksel, 1958 Venedik, 1968 Viyana ve 1978 Düsseldorf Uluslararası
Felsefe Kongreleri'ne, 1983'te ise Würıburg'ta toplanan Uluslararası
Çok-Kültürlülük Konferansı'na katıldı. 1979-81 yıllarında Almanya'nın
Wuppertal Üniversitesi'nde Mantık, Dil, Kültür ve Bilim Felsefesi
dersleri verdi; seminerlere ve görüngübilim kolokyumlarına katkıda
bulundu. 1981-1990 yıllan arasında İ. Ü. Felsefe Tarihi Anabilim Dalı
Başkanlığı yapan Uygur, bölümde Antik ve Çağdaş Felsefe Tarihi, Dil ve
Küttür Felsefesi, Bilim Felsefesi, Felsefe Metinleri Semineri, Analitik
Felsefe Semineri gibi dersler verdi. Uygur, PEN (Dünya Yazarlar Birliğı,
Türk Dil Kurumu ve Türk Fizik Demeği'nin üyeliklerinde de bulunmuştur.
Takiyettin Mengüşoğlu'ndan sonra görüngübilim, İstanbul Üniversitesi
Felsefe Bölümü'nde Nermi Uygur'la önemli bir açılım kazanmıştır. 1933
Üniversite Reformu sonrasında felsefe kavrayışının yapıt bazında ilk
örneğini veren Takiyettin Mengüşoğlu'nun "Felsefeye Giriş"inden
(1958) sonra, Nermi Uygur Felsefe Arşivi'nde yayınlanan "Bir
Felsefe Sorusu Nedir?" (1960) adlı makalesiyle felsefeyi
sorularından hareketle "aydınlatma" çabasına girer. Onun bu makalesinin
Türk felsefe düşüncesi için önemli diğer bir yönü de uluslararası saygın
bir dergide bir Türk felsefeci tarafından kaleme alınıp yayımlanmış (Mind
1964) ilk makalelerden biri olmasıdır.
Dilthey'ın anlama yöntemini dil çözümlemesi ile kaynaştıran Uygur, bu
makalenin de ilk bölüm olarak yer aldığı Felsefe’nin Çağrısı'nda kendi
felsefe kavrayışı yönünde, yani "çözümlemeci" bir felsefe çağrısı yapar.
Bu çağrının en önemli niteliği de felsefeyi önceden belirlenmiş bir
philosophia perennis olarak değil, aksine bir "arayış" olarak kavramaya
çalışmaktır. Çünkü ona göre felsefede tek tek sorular önceden belirlenip
belirtilemez, bir "araştırma" olarak felsefe, "Nedir'in soru konusu
yaptığı kavramların ya da kavram öbeğinin açıklanmasıdır." Uygur'un
araştırma, sorgulama ve anlama üzerindeki vurgusuna dayanan bu felsefe
kavrayışının hocası Heimsoeth'ün felsefe anlayışı ite oldukça benzer
yönleri vardır. Heimsoeth'e göre de felsefe "soru sorma, araştırma ve
anlamaya dayanan özel bir yaşama biçimi"dir.
Nermi Uygur'un bu felsefe kavrayışı, Mengüşoğlu'nun başlattığı felsefe
tarihi araştırmalarından ayrılarak felsefe sorunlarını temele alan,
ancak felsefe tarihini de bütünüyle yadsımayan sistematik felsefeye
yönelişin önemli bir aşamasıdır. Bu aşamada, Uygur'un felsefenin yöntemi
olarak kavram çözümlemesini temele alan yaklaşımında, dil felsefesi
eğilimi öne çıkmaktadır. Dilin Gücü nü felsefe denemelerle betimlemeye
çalışan, Kuram-Eylem Bağlamında Çözümleyici Bir Felsefe Denemesi ile Dil
Yönünden Fizik Felsefesinde doğrudan doğruya kavram çözümlemeleri
yaparak dil felsefesi yöntemini kullanan Uygur, 1980'li yıllarla
birlikte kültür felsefesine yönelmiştir. Türk felsefe dünyası
bağlamında, Nermi Uygur'un etkisi en çok öğrencisi ve asistanı Betül
Çotuksöken üzerinde görülmektedir. Çotuksöken, esas alan ortaçağ
felsefesi olmakla birlikte, hocasının felsefenin neliğine ilişkin
görüşlerinin etkisiyle Felsefe Tartışmalarında (1989) "felsefi söylem"in
niteliği üzerine kavram çözümlemeleri yapmıştır.
Eserleri: Edmund Huserl’de Başkasının Ben'i Sorunu (1958), Dilin
Gücü (1962), Felsefenin Çağrısı (1962), Dünyagörüşü (1963), İnsan
Açısından Edehiyat (1969), Güneşle (1969), 100 Soruda Türk Felsefesinin
Boyutları (1974), Kuram-Eylem Bağlamında Çözümleyici Bir Felsefe
Denemesi (1975), Dil Yönününden Fizık Felsefesi (1979), Philosophie der
Türkischen Sprache (1980), Yaşama Felsefesi -Denemeler- (1981), Kültür
Kuramı (1984), Bunalımdan Yaşama Kültürü -Denemeler- (1989), Çağdaş
Ortamda Teknik (1989), İçi Dışıyla Batı’nın Kültür Dünyası Bir Deneme-
Bir Tutam Deyiş (1992), Tadı Damağımda: Bir Okur Yazarın Kitap Okuma
Serüvenleri (1995) Başka Sevgisi(199G), Salkımlar (1998), Dipten Gelen
(1999), Denemeli-Denemesiz~ (1999). Çevirileri: Tarihte Gelişme ve
Krizler (Erich Rothacker'den, 1955), Ahlak Denen Bilmece (H.
Heimsoeth'den, 1957).
KAYNAK
Felsefe Sözlüğü; Bilim ve Sanat Yayınları
|
