Mantıksal Düşünmenin Temel İlkeleri

Mantık doğrusuna, düşünme ilkeleri aracılığıyla ulaşılır. Mantıksal doğrular, düşünme ilkelerine uygun doğrulardır.

Mantık ilkeleri doğru düşünebilmek için uyulması gereken temel ilkelerdir. Günlük hayatta bu ilkeler doğrultusunda düşünme eylemini gerçekleştirdiğimiz için bu ilkelerle çelişen, bunlara karşıt ifadeler söyleyen kimselere “Mantıksız konuşma” diye uyarıda bulunuruz. Bu ilkeler öğretme öğrenme sonucu kazanılmaz. Doğuştan herkeste bulunur.

Peki nedir bu düşünme ilkeleri?

1. Özdeşlik İlkesi

Bu ilke sembolik mantıkta “A=>A” ya da “A=A” şeklinde ifade edilir. Dilsel anlamda ise, “A, A’dır.” biçiminde belirtilir.

Herhangi bir şeye, “A” dediysek, onun kendisinden başka bir şey olduğunu ileri sürmek, mantığın özdeşlik ilkesine aykırıdır. Yani bir şey ne ise, odur.

Örneğin “Köpek, köpektir” dedikten sonra köpeğin gerçekten köpek olup olmadığıyla ilgili herhangi bir sorunun yönlendirilmesi bile mantık dışıdır.

Bir şey ne ise odur. Her şey kendi kendisiyle aynıdır. Yani “A, A’dır” ya da bir şeye “A” dediysek o şey “A”dan başka bir şey değildir.

2. Çelişmezlik İlkesi

Bu ilke sembolik mantıkta “~(A Λ ~A)” şeklinde ifade edilir. Akıl birbiriyle çelişen iki önermeden birini doğru kabul ederse, diğerini yanlış kabul eder.

A bir köpek ise, “A hem bir köpektir, hem de köpek değildir” diyemeyiz. Yani A hem A’dır, hem de ~A’dır dememiz, bunu ileri sürmemiz mümkün değildir. “Bu hem bir köpektir, hem de bir köpek değildir” denilemez. Çünkü bir yargının doğru olduğunu kabul ediyorsak onun aynı anda yanlış olduğunu kabul etmemiz olanaksızdır.

3. Üçüncü Hâlin İmkânsızlığı İlkesi

Bu ilke sembolik mantıkta “(A V ~A)” şeklinde ifade edilir. Yani bir şey ya A’dır, ya da A değildir. Bir şey ya köpektir, ya da köpek değildir. Bunun dışında başka bir şey olma durumu olamaz. Bozuk para ya yazı gelecektir, ya tura. Üçüncü ihtimal söz konusu değildir. Bir insanın bir annesi vardır, bir babası. Üçüncü ihtimal söz konusu değildir.

Evrende hiçbir şey kendiliğinden gerçekleşmez. Her şeyin bir nedeni ve varoluş sebebi vardır. Yeterli sebep olmadan bir şey meydana gelemez. Her yargı, doğru olmak için bir yeter nedene ihtiyaç duyar.

1<2 ve 2<4 ise buradan 1<4 sonucuna ulaşmak için yeterli bir sebep var demektir.

a. Amaçlılık

Her şeyin bir amacı vardır. Her şey bir amaca yöneliktir. Bu dersin, bir amacı olduğu gibi.

b. Sebeplilik

Her şeyin bir sebebi vardır. Sebepsiz hiç bir şey yoktur. Bu dersin anlatılması belli sebeplere dayanır.

Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Ömer YILDIRIM'ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 3. Sınıf "Klasik Mantık" Dersi Ders Notları (Ömer YILDIRIM)

< Mantık Dizinine Geri Git

> Bu sayfaya ilişkin etiketler: Mantıksal düşünmenin ilkeleri, özdeşlik ilkesi nedir, çelişmezlik ilkesi nedir, yeter neden ilkesi nedir, üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi nedir, klasik mantık, mantık konu anlatımı, mantık notları, mantık ders notları


Ana Sayfa | YGS-LYS Hazırlık | Felsefeye Giriş | Felsefe Dersleri | Felsefe Akımları | Filozoflar | Felsefe Tarihi | Felsefe Sözlüğü | Yeni Felsefe SözlüğüSosyoloji | Psikoloji | Antropoloji | Mantık | Arkeoloji | Okuma Odası | Felsefe Grubu Öğretmenleri İçin Gerekli Belgeler | Ekonomi | İletişim

biyoloji | felsefe | fizik | tarih |


Düşünce PLATFORMU
  2005'ten beri, felsefe.gen.tr
  Bu web sitesi, Sosyolog Ömer YILDIRIM tarafından derlenmiş ve hazırlanmıştır.
 
Felsefe.gen.tr, felsefeyi tehlikeli hale getirmeyi amaçlamaktadır. (Bakınız: Nietzsche)