|
Keoslu Prodikos
Kimdir?
Prodikos, M.Ö. 470’de, Keos Adası'nda doğar. Bu ada Atina'ya yakın
olduğu için, sık sık buraya gelir ve kalırdı. Yurttaşları ona birkaç iş
sağladıktan sonra; onu büyükelçi olarak, Atina'ya yollarlar. Burada iyi
karşılanan Prodikos, şehirde bir retorik okulu açmaya karar verir.
Eflatun, onun dilin hoşluklarıyla ilgilenen, bilgiç bir öğretmen
olduğunu ve bu okul sayesinde zenginleştiğini söyleyerek eleştirir.
Prodikos, şehirden şehire dolaşarak, para karşılığı retorik dersleri
verirdi. Söylevleriyle, gençleri kendine hayran bırakmıştır. Tüm
Yunanistan'da, zengin çocuklarını, kendine getirmekle görevli kuryeleri
vardır. Fakir aile çocuklarına nadiren ders verirdi. Fakir gençlerden 1
drahmi; zengin gençlerden ise 50 drahmi ücret alırdı. Derslerin ücretini
malvarlığına ve iş düzenine göre ayarlamıştı. Eflatun, bu ücret
düzenini: "Sokrates, Prodikos’un, adam başına 50 drahmiye verdiği
dersleri almış olsaydı, adların niteliğini söyleyebilirdi. Ama, 1
drahmilik derslerine girdiği için bu konuda bilgisiz kalmıştır." diyerek
alaya almıştır. Dersler, özellikle, Thebes ve Lakedaemon’da övgüler
almıştır. İnsanlar, akın akın onu dinlemeye geliyordu. Ksenophon,
Boeotia'da mahkumken, kendi kefalet parasını ödeyerek, onu dinlemeye
gitmiştir.
Eserleri:
Prodikos'un önemli eserleri içinde, “Doğa Hakkında” ve “İnsan Doğasına
Dair” adlı eserleri vardır. Ancak, bu 2 eser de, günümüze ulaşmamıştır.
Onun, diğer önemli bir eseri “Mevsimler”dir. Bu eserde yer alan,
“Herakles’in Seçimi” ya da “Rezillikle, Erdem Arasındaki Herakles” adlı
öykü, Prodikos’dan sonraki birçok yazara ve hatta, ortaçağ Hıristiyan
edebiyatına esin kaynağı olmuştur.
Bu öykü, Prodikos’un, kendi hayatından bir yansımadır. Prodikos, retorik
derslerinden kazandığı parayı, zevk için harcar. Ancak, diğer yandan da,
erdem üzerine söylevler verirdi. Öyküye konu olan Herakles de erdem ve
kösnü (şehvet) Tanrısı tarafından kışkırtılmaktadır. Herakles, erdemin
baskıcı ve zor yolu ile tutku ve ahlaksızlıkların kolay yolu arasında,
bir seçim yapmak durumundadır. Herakles, zor olan erdemi seçer. Erdemi
öven bu yazı, tüm antikite tarafından beğenilmiş ve Prodikos da, adını
ölümsüzleştirmiştir.
Sanatı:
Pythagoras’ın öğrencisi olan Prodikos, Protagoras’ın başlattığı,Yunan
sofistliği (bilgiciliği)nde, en önemli kişilerden biridir. Ayrıca,
Demokritos’un ekolündedir. Cicero, onun bazı öğretilerinin, tüm dinleri
yıkıcı nitelikte olduklarını; Sextus Empiricus ise, onun ateist olduğunu
söylemiştir.
Prodikos’a göre; Tanrılar, düşünceden yoksundur. O halde, zaten var
olmadıkları açıktır. İnsanlar, yararlı gördükleri her şeyi, Tanrı
zannetmiştir. Daha doğrusu, kendilerine yararlı bir etki yapmış olan
doğa nesneleri, Tanrı düşüncesinin doğmasına ve onların yaptıkları
iyiliklere karşılık olarak, onlara tapınmalarına neden olmuştur.
Böylelikle; ekmek Demeter, şarap Dionysos, su da Poseidon gibi adlar
almıştır.
Prodikos, Epikür’den çok daha önce, ölümün korkunç bir şey olmadığını;
onun, biz yaşarken ya da biz varolmadığımız zaman, bizi
ilgilendirmeyeceğini söyler. Çünkü, yaşadığımız sürece, bize ölüm
yoktur; ölümün geldiği andan itibaren de, ölüm için, biz yokuz demektir.
Prodikos’un dünya görüşü, onun ilk pesimistlerden olduğunu gösterir. Ona
göre; varlığın kötülükleri, iyiliklerini aşar. Ancak, onun hayata
bakışındaki kötümserlik, insan iradesini ve enerjisini yıkma amacı
taşımaz. Prodikos, kiniklerin ve stoacıların ahlak doktrinleri üzerinde
etki yapmış olan, “kendinden ilgisiz şeyler” kavramını ortaya atmıştır.
Ona göre, bu kavram; aklın gösterdiği yolda ve aşırıya kaçmadan
kullanıldığı zaman, bir anlam taşıyabilir.
Prodikos, erdemin öğretilebileceğine inanır. Ona göre; malvarlığını ne
yapmak gerektiğini bilen erdemli insanlar için, zenginlik, bir
iyiliktir.Bunu bilmeyen insanlar için ise, kötülüktür.Her şey, kullanmak
isteyenin, kullanış tarzına göre değerlenir.
Prodikos, eşanlamlı (synonyme) sözcükleri toplayarak; bunlar arasındaki,
ince anlam farklılıklarını, belirgin bir şekilde ayırmıştır. Synonyme
(eşanlamlı olup farklı yazılan) sözcüklerin yanı sıra, homonyme (aynı
yazılıp farklı anlamları olan) sözcükleri de incelemiştir. Onun amacı;
dili, düşünce aracılığıyla, yetkin bir duruma getirmektir.
Ek Bilgiler
Prodikos (ya da Prodicus), (d. M.Ö.465;
ö. M.Ö.399), Yunanlı hümanist filozof ve Sofistlerin öncülerinden olan
Sokrates öncesi düşünürlerden biridir. Prodikos Atina'ya temsilci
göreviyle Keos adasından geldi ve orada öğretmen ve hatip olarak
görevler yaptı. Protagoras'ın eğitimde retoriğe önem vermesinin yanında
Prodicus etiğe önem verdi. Düşünüşünün pesimist bir boyutu vardı ve
genel olarak yaşamın acılarını vurguluyordu. Öğrencileri arasında
Theramenes, Euripides ve Isokrates yer almıştır. Platon'un
diyaloglarında Prodikos alaysı bir şekilde gösterilir ve Aristophanes
oyunlarında onunla dalga geçer.
KAYNAKLAR
- The Internet Encyclopedia of Philosophy
- Philosophenlexikon
- Filozoflar Ansiklopedisi Cemil Sena; Remzi Kitabevi/1974
- Felsefe Ansiklopedisi Orhan Hançerlioğlu; Remzi Kitabevi/1985
- Eski Yunan Edebiyatı Güler Çelgin; Remzi Kitabevi/1990
- Grek Edebiyatı Tarihi Y. Kenan Yonarsoy; İstanbul Ü. Edebiyat
Fakültesi Yayınları/1991
- Helen-Latin Eski Çağ Bilgisi Hense Leonard/1948
- Büyük Larousse; Gelişim Yayınları/1986
|
