|
Henry
Bergson'un Ahlak (Etik) ve Din Anlayışı
Etik konusunda Bergson'un gelenekçi
felsefeden ayrı bir yol tuttuğu görülür. Ona göre ahlakın iki türü
vardır. Biri içedönük (kapalı) ahlak, öteki dışadönük (açık) ahlaktır.
"Leş deux Sources de la Morale et de la Religion" adlı yapıtında işlediği
ahlak sorununu dinle birlikte ele almıştır. Kapalı ahlak'ın kaynağı
içgüdüye dayalı eylemlerin toplumla olan ilişkileridir. Bu eylemler,
toplum yaşamının sürekli baskısı altında, kendiliğinden biçimlenerek
birer töre niteliği kazanmıştır. Kişi bunlara bir içgüdü eyleminde
olduğu gibi uyarak davranır. Bireyin "ben"i ile bu tür ahlak ilkeleri
arasında uyuşmazlık çıktığında gerginlik artar, kişi topluma karşı
direnir. Bu ahlak türü baskı altına alıcıdır. Açık ahlak ise üstün
insanlara özgü olan ve tarihte benzen az bulunan kişilerde ortaya çıkan
bireysel ahlaktır. Bu ahlakın kaynağı baskı değil esindir, yaratıcı,
ilerletici bir nitelik taşır. Onun açık oluşu bütün yaşamı kuşatması
yüzündendir. Özgürlük duygusunun gelişmesinde etkili olan açık ahlakın
belli bir nesnesi yoktur.
Bergson ahlak sorununu incelediği yapıtında dine de geniş yer vermiş,
onunla ilgili görüşlerini ayrıntılı olarak sergilemiştir. Ona göre dinin
de ahlak gibi iki türü, iki ayrı kaynağı vardır. Din "durağan din",
"devingen din" olmak üzere ikiye ayrılır. Durağan din, kişinin varlığını
ilgilendiren, doğanın geliştirdiği bir korunma aracıdır. Kişiyi içinde
yaşadığı topluma bağlayan, bireyle toplum arasında uyum ve birlik
sağlayan bu tür dindir. Bu dinin başka bir kaynağı da ahlakın bir
söylence niteliği kazandırdığı kişisel işlevlerdir. Devingen dinin
kaynağı gizemciliktir. Bu nedenle
yaşam atılımıyla yakın ilgisi vardır.
Bergson çağdaş felsefeye getirdiği yeni sorunlarla, bu sorunlara aradığı
çözümlerle ilgi çekmiş, özellikle felsefeye ruhbilim açısından bakanlar
üzerinde etkili olmuştur.
YAPITLARI
Matiere et Memoire, 1896, ("Özdek ve Bellek"); Le
Rire, 1900, (Gülme); l'Evolution Creatrice, 1907, (Yaratıcı Tekamül,
1947); Leş deux Sources de la Morale et de la Religion, 1923, (Ahlak ile
Dinin İki Kaynağı, 1949), Leş Donnees Immediates de la Conscience, 1889,
(Şuurun Doğrudan Doğruya Verileri, 1950).
KAYNAKLAR
Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi;
I.M. Bochenskı, Çağdaş Avrupa Felsefesi, 1983;
M. Sekip Tunç, Bergson, 1937.;
Filozoflar Ansiklopedisi.Cemil Sena
< Felsefe
Akımları Dizinine Geri Git
< Henry
Bergson
Dizinine Geri Git
< Rasyonalizm
Dizinine Geri Git
< Filozoflar
Dizinine Geri Git
> Bu sayfaya ilişkin etiketler:
Henry Bergson
kimdir, Henry Bergson felsefesi,
Henry Bergson düşüncesi,
Henry Bergson felsefesi nedir,
Henry Bergson düşüncesi nedir,
Henry Bergson eserleri nelerdir,
Henry Bergson ve felsefe,
felsefede
Henry Bergson, Henry Bergson felsefesi,
Henry Bergson ve ahlak,
Henry Bergson ve etik,
Henry Bergson ve din,
Henry Bergson'un
ahlak anlayışı, Henry Bergson'un din anlayışı,
Henry Bergson'un
etik anlayışı |
|
