|
Gabriel Acosta Kimdir?
(1585-1640)
Portekizli düşünürdür.
Ruhun ölümsüzlüğü inancına karsı çıkmış, din sorunlarının akılcı bir
yöntemle eleştirilmesi geleneğini kurmuştur.
Oporto'da doğdu, Amsterdam'da öldü. Sonradan Katolik olan Yahudi bir
ailenin oğludur. Çocukluğunda sıkı bir Katolik eğitimi gördü. Coimbra'da
öğrenimini bitirdikten sonra küçük bir manastıra kapandı. Burada İncil
üzerinde yaptığı çalışmalar sonucu, Yahudilik'e yönelince, ailesini de
buna inandırmaya çalıştı. Ailesi dinsel inançları nedeniyle kovuşturmaya
uğramaktan korkarak Amsterdam'a sığındı. Acosta Amsterdam'da Yahudi
ayinlerinin ve öbür dinsel uygulamalarının İncıl'e uymadığı, gereksiz
katılıklarla dolu olduğu kanısına vardı.
Hahamlarla uzun tartışmalara girişti: ruhun ölümsüzlüğü ilkesinin
belirsizliğini ve İncıl'in tutarsız oluşunu vurgulayan bir kitap yazdı.
1624'te "Examen dos Tradiçoens Phariseas Conferidas Con a Lay
Escnta" adıyla yayımladığı bu kitabı nedeniyle din düşmanı
sayıldı. Kitap bir başka yapıtıyla birlikte toplattırılarak yakıldı,
kendisi de aforoz edildi.
1633'te yeniden Yahudi topluluğuna dönmek istedi. Bu istek, görüşlerinin
değişmesinden değil, bir toplumsal çevre gereksinîminden
kaynaklanıyordu. Yeniden topluluğa kabul edilen Acosta, bir süre sonra
Musa'nın getirdiği ilkelerin tanrısallığından kuşkuya düşerek, tüm
dinlerin insan düşüncesinden doğup doğmadığını sorguladı. Daha sonra tüm
Yahudi kurallarını çiğnediği ve iki Hıristiyan'ı Yahudi olmaktan
alıkoyduğu gerekçesiyle suçlanarak, Sinagog'dan kovuldu. 1640'ta son bir
kez daha Yahudi toplumuna kabul edilmesi için başvurdu. Bunun gereği
olarak ağır kefaret cezalarından geçmeye zorlandı. Önce sinagogda
pişmanlığını dile getirdi, sonra 39 kamçı yiyerek yere yatırıldı,
üzerinden tüm Yahudi cemaati yürütüldü.
Bu olaydan sonra eve gelerek öz yaşam öyküsünü yazdı ve kendini vurarak
intihar etti. Öbür kitapları yakılıp yok edildiğinden, görüşleri
hakkındaki bütün bilgi 1687'de yayımlanan bu öz yaşam öyküsünden gelir.
Acosta, ruhun ölümsüzlüğü öğretisine karşı çıkmış, bunu kuşkulu ve
İncil'e aykırı bulmuştur. Ona göre bütün dinler birer insan buluşu,
düşünce ürünü olabilir. Acosta, gerek doğa verilen ve akıl ilkelerine
dayanan eleştirici düşünceleri, gerekse acıklı yaşamı nedeniyle, sonraki
dönemlerde etkili olmuş, inanç sorunlarının tartışma ve eleştiri konusu
yapılmasına öncülük etmiştir. Özellikle Yahudi-Hıristiyan inançlarını
bir bütünlük içinde ele alışı, bu inançlarla ilgili sorunlara, belli bir
dine bağlanmadan, yansız bakışı tanrıbilime önemli bir yenilik getirir.
18. yüzyıldan bu yana gelenekçi dinlere karşı çıkan, düşünce ve inanç
özgürlüğü görüşünü savunan, din anlayışının gelişmesinde katkısı
büyüktür.
ÖNEMLİ YAPITLARI
- Examen dos Tradiçoes Phariseas Conferidas Con a Lay Escrita, 1624,
("Yazılı Yasalarla Karşılastırarak Farsi Geleneklerin Incelenmesi");
- Tratado de L'Immortalitat de L'Ama, 1626, ("Ruhun Ölümsüzlüğü Ustüne"),
Examplar Humanac Vttae, 1687 ("insan Yasamından Örnekler.")
KAYNAKLAR
1) Felsefe Ansiklopedisi (Cemil Sena)
2) Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi (Anadolu Yayıncılık)
|
