|
Friedrich Wilhelm
Nietzsche ve Üst İnsan Kavramı
Üst-insan, (Almancası Übermensch) Nietzsche'nin geliştirdiği,
yapıtlarında kullandığı ve özellikle "Böyle Buyurdu Zerdüşt"
adlı kitabında açık bir şekilde tanımladığı felsefi terimlerden
birisidir. Nihilizm ve güç istenci kavramlarıyla ilişkili bir kavramdır.
"Yer yüzünün anlamı olacak üstinsan! Yalvarırım size, kardeşlerim,
yeryüzüne bağlı kalın, inanmayın size dünya ötesi umutlardan söz
edenlere!" der Nietzsche.
Bu deyiş onun üst-insan kavramının anlam katmanlarından birini gösterir
diyebiliriz. Bu da Nietzsche'nin dinsel düşünüşe yönelik itirazından
ileri gelir.
Bu terim Nietzsche sonrasında pek çok karşıt anlamlarda anlaşılmış ve
değerlendirilmiştir; örneğin bu kavram, üstün insan arayışının bir ürünü
olarak görülmenin yanı sıra, ırkçı ideolojiler tarafından da ırkçı
düşüncelere kaynaklık edecek şekilde yorumlanmıştır. Öte yandan
Nietzsche'nin bu üst-insan kavramıyla bütün bunlarla ilişkili olmadığı
birçok düşünür tarafından açıklanmış ve gösterilmiştir. Nietzsche'nin
burada, insan üstü özellikleri olan bir varlıktan ya da belirli bir ulus
ya da etnik kimlikten söz etmediği ortaya konulmuştur.
Nietzsche'ye göre, insan, ilk olarak hayvan'la üst-insan arasında kalmış
bir varlıktır ve ikinci olarak bu nedenle alt edilmesi gereken bir
şeydir. Bunu bu şekilde Zerdüşt'te birçok ifade etmektedir. Bunun
anlamı, Nietzsche'nin düşüncesine göre insan'ın eksikli yani
tamamlanmamış bir varlık olmasıdır.İnsan eksikli varlığını
aşabilecektir, yanılgılardan ve yücelttiği yanılsamalardan
kurtulduğunda, kendisini tamamlayabilecektir. İnsan hep kendini aşmaya
çalışarak, alt ederek üst-insan olma yolunda ilerleyecektir. Çağımız
nihilizm çağıdır Nietzsche'ye göre ve bu ancak üst-insan'a giden yol ile
aşılabilecektir. Aksi halde Nietzsche'nin değişiyle; "İnsan, bir an önce
kargaşasını, kendine anlam veren bir düzene çevirmezse, yıldız
doğurtmazsa karanlığına, yok olacaktır." (Böyle Buyurdu Zerdüşt'ün
Önsöz'ünde)
Üstüninsan sözcüğünü ilk olarak teolog ve yazar Heinrich Miller, 17.
yüzyılda yazdığı "Geistlichen Erquickstunden" adlı
eserinde kullanmıştır.[1] Nietzsche, üstüninsanın tüm evrenin amacı ve
sebebi olduğunu ileri sürmektedir. Ona göre Üstüninsan insanlığın da
amacıdır.
Nietzsche, üstüninsan kavramıyla, soylu bir insan eylemliliği kavramını
yeniden kurmaya çalışır. Son İnsan, yalnızca maddi teselli peşindeyken,
üstinsan yaşamını büyük eylemler uğruna harcamaya hazırdır. Üstün olmak,
isteyerek iyinin ve kötünün ötesinde durmaktır.[2]
Nietzsche kendisini, üstüninsanın habercisi olarak tanıtır. Bu konuda
eserinde şöyle yazmıştır[3]:
“İnsan bir iptir ki hayvanla üstinsan arasına gerilmiştir. Uçurumun
üstünde bir ip. Tehlikeli bir geçiş, tehlikeli bir yolculuk, tehlikeli
bir geriye bakış, tehlikeli bir ürperiş ve duraksayış.”
Ayrıca eşitliğe de inanmayan filozof, bunu şöyle belirtir[4]:
“Çünkü insanlar eşit değildirler. Gerçek budur. Ve benim istediğim
şeyi onlar istemezler.”
İnsanların üstinsanı karalayacaklarını şu ifadelerle bildirir[5]:
“İddia ederim ki benim üstinsan dediğime, siz şeytan diyeceksiniz.”
Ona göre üstinsan sert olmalıdır[6].
“Sert olunuz!”
Halk tabakasını küçümser ve eşitliğe inanmadığını tekrar vurgular[7]:
“Panayırda kimse üstinsanlara inanmaz. Orada konuşmak isterseniz halk
tabakası göz kırpar ve 'Biz hep eşitiz' der.”
Ayrıca üstinsan hakkında şöyle der[8]:
“Haydi haydi, ey üstinsanlar! Ancak şimdi insan, geleceğin doğum
sancısındadır. Tanrı öldü, şimdi dileriz ki üstinsan yaşasın.[9] Ey
üstinsanlar, içten adamlar, açık kalpliler; güvensiz olun!
Derinliklerinizi gizli tutun; çünkü bugün halk tabakasının günüdür.”
Nietzsche'nin üstün insanı, belli bir evrim sürecinin ardından, insanlar
arasından çıkıp, bütün insanlığı yönetecek, tüm insanlara tahakküm
edecek bir diktatör değildir. O, her ne kadar on dokuzuncu yüzyılda
kapitalizmin yarattığı fabrika kölelerine, kapitalizmin Hıristiyanlıktan
miras alıp koruduğu köle ahlâkına, burjuva demokrasisiyle onun eşitlik
idealine karşı çıkarken, bu düzenin veya Avrupa'daki demokratikleşmenin
bir yandan da zorbalık, acımasız bir diktatörün ortaya çıkışı için
gerekli altyapıyı hazırladığını söylemiş olmakla birlikte, onun üstün
insanı, sanıldığının tersine, Hitler değildir.
Ek Bilgiler
Nietzsche'de insan, hayvanla insanüstü arasına gerilmiş bir ip
olarak tarifini bulur. Bunu Zerdüşt adlı eserinde açıkça belirtmiştir.
"İnsan bir iptir ki hayvanla insanüstü arasına gerilmiştir.Uçurum
üstünde bir ip."
Burada göze çarpan konu, "Evrim"dir; çünkü hayvan insan üstü arasına
gerilmiş bir ip tarifi, kuşkusuz bir evrime işaret etmektedir; fakat
Nietzsche'nin evrim konusuna bakışı, Darwin'den farklıdır; çünkü
Nietzsche, en zengin ve en karmaşık biçimlerin, yozlaşmaya maruz
kalmasından dolayı erken asimile olduklarını kaydeder.
"Cins olarak insan her hangi başka bir hayvanla karşılaştırıldığında,
bir ilerleme kaydetmez. Bütün hayvanlar ve bitkiler dünyası, alçak
olandan daha yüksek olana gelişmez. Hepsi aynı zamanda, birbirinin
üzerinde, birbirinin içinden ve birbirine karşı gelişirler. En zengin ve
en karmaşık biçimler - çünkü daha yüksek tip sözcüğü daha çoğunu ifade
etmez - daha kolay mahvolurlar. Sadece en alttakiler, en aşağıdakiler
görünüşte bir ölümsüzlüğü idame ederler."
Bu alıntılardan sonra, açıkça görülüyor ki Nietzsche'deki evrim anlayışı
felsefi bakış açısı olarak Darwin'den farklılık gösteriyor. Nietzsche,
Darwin'in "en iyi uyum sağlayanlar ayakta kalır" ifadesindeki, "en iyi
uyum sağlayanlar" yani "en güçlüler" kavramına bir zayıflık atfediyor.
Nietzsche'de yüksek cins insan, "ender olarak" dünyaya gelişinden ve bu
sebeple çeşitli zorluklarla karşılaşacağından dolayı yok olma
ihtimalinin çok fazla olduğunu kaydediyor..
Üst-insan kavramının anlaşılabilmesi için, öncelikle Nietzsche'deki
evrim anlayışını iyi kavrayabilmek gerekir. Nietzsche'de kendinden daha
iyi bir şey yaratma düsturu, insanüstü ilkesinin temelini oluşturmaktadır;
fakat, "daha iyi bir şey" kavramı, tuzaklarla doludur. "İyi"den kasıt
güçtür, kudret iradesidir.[10]
[1] Felsefe Sözlüğü, Bilgi Yay. sf:1037
[2] Kusursuz Nihilist, Keith Ansell-Pearson, sf:138
[3] Friedrich Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt, Sf:13
[4] Friedrich Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt, Sf:121
[5] Friedrich Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt, Sf:138
[6] Friedrich Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt, Sf:203
[7] Friedrich Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt, Sf:267
[8] Friedrich Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt, Sf:271
[9] Friedrich Nietszche, Böyle Buyurdu Zerdüşt, Sf:268
[10] http://zerdustoloji.blogcu.com/2601968/ Mehmet Berk'in
Yazısından Alınmıştır
|
