Aristoteles'in Mantık Çalışmaları, Aristoteles'in Mantık Alanında Yaptığı Çalışmalar; Aristoteles Mantığı ve Aristoteles Mantığının Önemi

Aristoteles öncesi mantık çalışmaları sistematik bir şekilde olmasa bile , bu çalışmalar Aristoteles için bir ön hazırlık olmuştur.Bu birikimleri alan Aristoteles , mantığı bir disiplin halinde sistemleştirerek bir araç bilimi yapmıştır. Aristoteles mantık çalışmalarını ''Organon''adlı eserinde toplayarak , mantığı doğru düşünme aracı haline getirmiştir. Organon , altı kitaptan oluşur:



1. Kategoriler
2. Önermeler
3. Birinci Analitikler
4. İkinci Analitikler
5. Topikler
6. Sofistik Deliller

Daha sonra bu kitaplara Aristoteles'in "Retorik" ve "Poetika"sı eklenerek sekiz kitaba çıkarılmıştır. Porphyrios da kendi yazdığı "Isogoge" adlı kitabını ekleyerek dokuz kitap halinde toplamıştır.

Aristoteles Mantığı ve Önemi

Aristoteles'in en önemli özelliği kendinden öncekilerden hemen hemen hiçbir şey almadan tamamen kendisine ait denilebilecek yeni bir bölümü,"Mantığı" yaratmıştır.



Aristoteles mantık alanında, mantık çalışmalarına on dokuzuncu yüzyıla kadar temel olmuş bir mantık sistemi kurmuştur.Mantığı her türden bilgi edinme süreci için bir araç olarak gören Aristoteles, mantığı "Bir şeyler kabul edildiğinde başka şeylerin onlardan zorunlulukla ortaya çıktığı" bir konuşma olarak tanımlamıştır. Aristoteles mantığı akıl ilkelerini (özdeşlik, çelişmezlik, üçüncü hâlin olanaksızlığı) temel alan iki değerli (doğru ve yanlış değerleri kabul eden) mantıktır. Aristoteles akıl yürütme yöntemlerinden tümden gelime önem vermiştir. Çünkü kesin sonuç veren geçerli akıl yürütmeler tümden gelimle yapılabilir. Yani doğru akıl yürütme için önce kavramlar oluşturulur, sonra önermeler kurulur son olarak bu önermelerden çıkarımlar yapılır.

Kavram Oluşturma > Önerme Kurma > Çıkarım Yapma

Yukarıda da görüldüğü gibi doğru düşünebilmek için Aristoteles önce kavramlardan yola çıkmıştır. Çünkü Aristo'ya göre kavramlar düşünmenin temel taşıdır.

Bu mantığın en önemli yönü kıyaslardır.Yani doğru olan iki yargıdan 3. bir yargı çıkarmasıdır. Basitçe bir örnek verirsek:

İnsan akıllı bir hayvandır.
Sokrates de insandır.
O halde Sokrates de akıllı bir hayvandır.



Aristoteles'e göre ispatçı ve gerçek ilme ancak nesnelerin özüne cevap teşkil edecek olan tanımla ulaşılacağından, O, tikel-tümel kavramlar arasında bağıntılar kurarak, bunları sınıflara ayırıp tanımlamaktadır. Bu nedenle Aristoteles, gerek mantıkta gerekse felsefede sınıflama ve tanımlama ile işe başlar. Bu tanımlamalarda mantığın temel taşları olan kavramları oluşturur.

Aristo’nun mantık anlayışında yöntem sorunu birinci sırada gelir. Bu sebeple bilimsel bir çalışmanın ancak önermeler vasıtasıyla yapılabileceğini söylemiştir. Çünkü ancak önermeler doğru ve yanlış diye iki kesin çizgide ayrışabilir. Bununla birlikte önermeler aynı zamanda iki kavramın birleşmesi veya ayırt edilmesidir.



Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Ömer YILDIRIM'ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve 2., 3., 4. Sınıf "Felsefe Tarihi" Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı