Ansiklopedistler (Ansiklopedizm, Ansiklopedism) Nedir, Ne Demektir?

Ansiklopedistler, 1731-1777 yılları arasında Fransa’da Aydınlanma yıllarında Ansiklopedi (Encyclopédie)’yi çıkaran aydınlardan oluşan gruba verilen verilen addır.



Diderot ve d’Alembert editörlüğünde 1751-1780 tarihleri arasında 35 cilt olarak yayımlanan Ansiklopedi, yeni felsefi ve bilimsel düşünce ve bilgileri Avrupa’ya yayma amacını gütmüş ve bunu büyük ölçüde başarmıştır. Fransız aydınları, bu 35 ciltlik külliyatta zamanın bütün bilgilerini topladığını iddia etmişlerdir ve bir gün dünya uygarlığının tamamen yok olmasının sonunda bile insanlığın bu ansiklopediye başvuracaklarını düşünerek bunu yayımlamışlardır.



Ansiklopedistler 18. yüzyılda burjuva devrimleri sırasında ortaya çıkmışlardır. Otoriterciliğe karşı çıkarak Newton ve John Locke’u kendilerine öncü olarak belirlemişlerdir. Bilimcilik, akılcılık, deneycilik gibi akımlar ansiklopedistlerin temel çalışma araçları olmuştur: Ansiklopediciler, yeni felsefi ve bilimsel düşünceleri ve bilgileri Avrupa ölçeğinde yayma amacı güden etkili bir eğitim aracı olma iddiasıyla yola koyulmuş ve bunu fazlasıyla başarmışlardır. Aydınlanma düşüncelerinin bir temsilcisi olarak bilgi bilimsel açıdan deneyimci ve duyumcu temelleri korurken deneyim ve duyumu aşan konularda kuşkucu bir yönelim gösterirken daha sonraları Diderot, materyalizme kaymış, toplumsal ve dini konularda ise tam bir kilise düşmanı olarak belirginleşmiştir.

İlk cildi 1751 yılında yayımlanan 1780 yılında 35 cilt olarak tamamlanan Ansiklopedi’nin 1. cilt hariç geri kalan ciltlerinin editörlüğünü Denis Diderot yapmıştır. Fransız aydınlanmasının yazınsal simgesi durumunda olan ve aydınlanma sürecinin temel düşünce ve ideallerini yansıtan büyük kültür hazinesi Ansiklopedi’nin editörlüğünü yapan Diderot, felsefi görüşleriyle de aydınlanmanın önde gelen düşünürlerinden biri olmuştur. Birinci ciltte de Diderot’nun düşünsel emeği vardır; fakat birinci cildi düşün ve ülkü arkadaşı D’Alambert yayımlamıştır. İkinci ciltten başlayarak 7. cildin sonuna dek birlikte editörlük yapmışlar, bu noktada d’Alambert’in editörlükten çekilmesinden sonra 35. cildin sonuna dek editörlüğü Diderot tek başına yürütmüştür.

Ansiklopedi’ye katkı verenler içinde Voltaire, Holbach, Helvetius, Montesquieu de bulunmaktadır.

Derleyen:
Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf “Felsefeye Giriş” ve 3. Sınıf “Çağdaş Felsefe Tarihi” Dersi Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı