|
Elealı Zenon (Xenon)
Kimdir?
Aristoteles’e göre Elealı Zenon (yaklaşık olarak 490-430), düşüncenin
düştüğü gelişmeler öğretisi anlamındaki dialektik’in bulucusudur. Zenon,
Parmenides’in Bir Olan’ın biricik gerçek varlık olduğu öğretisini,
çokluğu ve hareketi varsaymanın düşünülemeyeceğini, böyle bir düşüncenin
çelişmelere sürükleyeceğini göstermeye çalışmakla desteklemiştir. Bunu
da o, çokluğa ve harekete karşı ileri sürdüğü pek ün salmış olan
kanıtlarıyla yapmıştır.
Çokluğun olamayacağını gösteren kanıtlardan birine göre Nesneler bir
çokluk iseler, hem sonsuz küçük, hem de sonsuz büyüktürler. Çünkü var
olanı böler de, bu böldüğümüz parçaların artık bölünemez noktalar
olduğunu düşünürsek, bunlar büyüklüğü olmayan bir hiç olurlar; bir araya
getirirsek bunları, yine olumlu bir büyüklük elde edemeyiz; büyüklüğü
olmayan bir şeyin kendisine eklenmesiyle hiçbir şey, büyüklük bakımından
bir şey kazanmaz. Bu parçaları uzamlı – uzayda yer kaplıyorlar – diye
düşünürsek, çoğun bir araya gelmesiyle sonsuz bir büyüklük meydana
gelecektir. İkinci bir kanıta göre Nesneler çok iseler, sayıca hem
sonlu, hem de sonsuz olurlar.
Sayıca sonludurlar, çünkü ne kadar iseler o kadar olacaklardır, daha çok
ya da daha az olamayacakladır. Sayıca sonsuzdurlar da nesneler, çünkü
boyuna birbirlerinin sınırlarlar, böylece de kendilerini başka
nesnelerden ayırırlar; bu başka nesnelerin kendileri de yine
yakınlarındaki nesnelerle sınırlanırlar ve bu böyle sürüp gider. Üçüncü
bir kanıtta Zenon “her şey uzaydadır” deyince uzayın da bir uzay içinde
bulunması, uzayın içinde bulunduğu bu uzayın da yine bir uzayda
bulunması gerekir diyor bu da böylece sonsuzluğa kadar gider. Hareketin
gerçekliğine karşı Zenon’un ileri sürmüş olduğu kanıtları
Aristoteles’teb öğreniyoruz. Bunların arasında en çok bilineni,
Akhilleus ile kaplumbağa arasındaki yarış kanıtıdır.
Bu yarışta, kendisinden biraz önce yola çıkan kaplumbağaya Akhilleus
hiçbir zaman yetişemeyecektir, çünkü başlangıçtaki kaplumbağa ile kendi
arasındaki mesafeyi koşmak için geçen zaman içinde kaplumbağa, az da
olsa, biraz ilerlemiş olacaktır. Akhilleus’un bir de bu aralığı koşması
gerekecektir, ama bu arada kaplumbağa, pek az da olsa, yine biraz
ilerlemişti; bu böylece sonsuzluğa kadar gider. Bu kanıtın özünü bir
başka kanıtta daha iyi görebiliyoruz “ Bir koşu pistinin sonuna hiçbir
zaman ulaşamazsın”, çünkü pistin önce yarısını geride bırakmak
zorundasın, bu da böylece sonsuzluğa kadar gider.
Sonlu bir zaman içinde sonsuz sayıdaki uzay aralıkları nasıl geçilebilir
Bir başka kanıt “ Uçan ok durmaktadır”, çünkü bu ok her anda belli bir
noktada bulunacaktır; belli bir noktada bulunmak demek de durmak
demektir; ama hareketin her bir anında duruyorsa, ok , yolunun bütününde
de durmaktadır. Şu son kanıt da hareketin göreliğine – relatifliğine
–dayanmaktadır Belli bir noktalar dizisi, biri durmakta olan, öteki de
ters doğrultuda ilerleyen iki dizinin yanından geçerse, aynı zaman
içinde hem büyük, hem de küçük bir mesafeyi geçmiş olacaktır, yani bu
dizinin aynı zaman içinde çeşitli hızları olacaktır, hareketini duran ya
da ters doğrultuda ilerleyen dizi le ölçüştürdüğümüze göre.
Zenon’un bu keskin antinomia’ları, tabii, yalnız şunu göstermek için
Varolanı bir çokluk ve hareket diye düşünürsek çelişmelere düşeriz, öyle
ise Var olan ancak “bir” ve hareketsiz olabilir.
KAYNAK
Felsefe Tarihi; Prof. Macit Gökberk; Remzi Kitabevi
|
