|
El-Kindi (El Kindî) Kimdir?
(800-873)
Ebu Yusuf Yakup İshak El-Kindi MS.800 civarında Kufe'de doğdu. Babası
Harun el-Reşit'in bir memuru idi. El-Kindi; el-Memun, el-Mutasım ve
el-Mütevekkil'in bir çağdaşı idi ve büyük ölçüde Bağdat'ta yetişti.
Mütevekkil tarafından resmi olarak bir hattat olarak görevlendirildi.
Onun felsefi görüşlerinden dolayı, Mütevekkil ona sinirlendi ve bütün
kitaplarına el koydu. Ancak, bunlar sonradan iade edildi. El-Mutamid'in
hükümdarlığı esnasında 873'te öldü.
El-Kindi, bir filozof, matematikçi, fizikçi, astronom, hekim, coğrafyacı
ve hatta müzikte bir uzman idi. Onun bu alanların tamamına özgün
katkılar yapmış olması şaşırtıcıdır. Eserlerinden dolayı, Arapların
Filozofu olarak bilinir.
Matematikte, sayı sistemi üzerine dört kitap yazmıştır ve modern
aritmetiğin büyük bir bölümünün kuruluşunu hazırlamıştır. Arap sayılar
sisteminin büyük ölçüde el-Harizmi tarafından geliştirilmiş olduğundan
şüphe yoktur, ancak El-Kindi de bu konu üzerine zengin katkılarda
bulunmuştur. Aynı zamanda, astronomi ile ilgili çalışmalarında yardım
etmesi için küresel geometriye de katkıda bulunmuştur.
Kimyada, baz metallerin değerli metallere dönüştürülebileceği fikrine
karşı gelmiştir. Hüküm süren simya ile ilgili görüşlerin aksine,
kimyasal reaksiyonların elementlerin transformasyonunu meydana
getiremeyeceğinde ısrarlı olmuştu. Fizikte, geometrik optiğe zengin
katkılarda bulunmuş ve bunun üzerine bir kitap yazmıştır. Bu kitap daha
sonra Roger Bacon gibi ünlü bilim adamlarına rehberlik ve ilham
sağlamıştır.
Tıpta, başlıca katkısı, sistematik olarak o zaman bilinen tüm ilaçlara
uygulanabilecek dozları belirleyen ilk kişi olması gerçeğini
kapsamaktaydı. Bu, hekimler arasında reçete yazmada zorluklara neden
olan dozaj üzerine hüküm süren çelişkili görüşleri çözmüştür.
Onun zamanında müziğin bilimsel yönlerine ilişkin çok az şey
bilinmektedir. Armoni üretmek için bir araya getirilen çeşitli notaların
her birinin belirli bir perdeye sahip olduğuna dikkat çekmiştir. Bu
yüzden, perdesi çok düşük veya çok yüksek olan notalar hoş değildir.
Armoninin derecesi notaların frekansına bağlıdır, vb. Aynı zamanda bir
ses çıkarıldığında, bunun havada kulak zarına çarpan dalgalar
oluşturduğu gerçeğini ileri sürmüştür. Eseri perdenin belirlenmesi
üzerine bir terkim usulünü içermekteydi.
O, üretken bir yazardı: onun tarafından yazılan kitapların toplam sayısı
241 idi. Göze çarpanları, aşağıdaki gibi bölünmüştü: Astronomi 16,
Aritmetik 11, Geometri 32, Tıp 22, Fizik 12, Felsefe 22, Mantık 9,
Psikoloji 5, ve Müzik 7.
Buna ilaveten, onun tarafından yazılmış çeşitli biyografiler, gelgitler,
astronomi ile ilgili cihazlar, kayalar, değerli taşlar vb. ile
ilgilidir. Aynı zamanda, Yunanca eserleri Arapça'ya çeviren ilk
tercümanlardan biriydi, fakat bu gerçek onun sayısız özgün eserleri
tarafından büyük ölçüde gölgelenmişti. Kitaplarının çoğunun artık mevcut
olmaması büyük bir talihsizliktir, fakat mevcut olanlar onun oldukça
yüksek alimlik standardını ve katkılarını ortaya koymaktadır. Latince'de
Alkindus olarak bilinir ve çok sayıdaki kitabı Cremonalı Gherard
tarafından Latince'ye çevrilmiştir. Orta çağ boyunca Latince'ye çevrilen
kitapları Risale der Tanzim, İhtiyarat'ül-Ayyam, İlahiyat-e-Aristu, el-Mosika,
Met-o-Cezr, ve Edviyeh Murakkaba idi. El-Kindi'nin bilim ve felsefenin
gelişimine etkisi, dönemdeki bilimlerin uyanışında önemlidir. Orta
Çağda, Cardano onu en büyük on iki dahiden biri olarak düşünmekteydi.
Eserleri, gerçekten, yüzyıllar boyunca, başta fizik, matematik, tıp ve
müzik olmak üzere çeşitli konuların ilerideki gelişimine öndelik
etmiştir.
Ek Bilgiler
Kindi veya tam adıyla Ebū-Yūsuf Ya’kūb ibn Ishāk el-Kindī.
(801?-866?). Ortaçağ Avrupası'nda "Alchindus" adıyla tanınan, ilk İslam
filozofudur. Felsefesinde, Platon, Aristoteles ve Plotinus'un
görüşlerinin bir sentezini yapmıştır. Felsefenin yönteminin kanıtlama,
kanıtlamanın hedefinin maddeye biçim kazandıran özleri bilmek,
felsefenin amacının ise Tanrı'ya erişmek olduğunu öne süren El-Kindi'ye
göre, felsefi bilginin ilk basamağı akıl yürütmedir. İnsanın akılyürütme
yoluyla adım adım basitten bileşiğe ve en yetkin olana doğru
yükseldiğini öne süren filozof, varlığa akılcı bir açıdan yaklaştığı
için, Tanrı'nın özüne ait sıfatları inkar etmiştir. Tanrı'nın
sıfatlarının ancak olumsuz bir biçimde bilinebileceğini savunan El-Kindi'ye
göre, Tanrı mutlak Bir'dir. Mutlak varlık olması nedeniyle, Mutlak
Bir'in şekli, niteliği, niceliği, maddesi yoktur ve O göreli bir varlık
değildir.
Hayatı
Soylu bir ailenin çocuğu olarak Kûfe'de doğdu. Dedesi Eş'as, Güney
Arabistan'ın en büyük kabilelerinden biri olan Kinde'nin hükümdarıydı.
Müslüman olduktan sonra kabilesinin ileri gelenleriyle Kûfe'ye
yerleşmişti. Babası İshak b. es-Sabbah yıllarca Kûfe valiliği yaptı.
Küçük yaşta babasını yitirdi. Çocukluk ve ilk gençlik yılları Kûfe ve
Basra'da geçen Kindî, geleneksel temel eğitimden sonra dil ve edebiyat
alanında eğitim gördü. Halife Me'mun'un 830'da kurduğu Beytü'l-hikme'deki
bilginler topluluğu arasında yer aldı. Mutezili devlet yöneticilerinden
destek gören Kindi Ehl-i Sünnet yanlısı Mütevekkil-Alellah'ın
iktidarında saraydan uzak kaldı.
Kindi felesfeden tıbba, matematikten astronomiye, ilahiyattan siyasete,
psikolojiden diyalektiğe, astrolojiden kehanete ve optikten kimyaya
kadar yirmi ayrı dalda eser vererek sayıları 277'yi bulan bir külliyat
oluşturmuştur.
Akla büyük bir yer veren Meşşai felsefe akımını ilk başlatan kişi de
olan Kindi'nin 17 eseri Latince'ye, 4'ü İbranice'ye tercüme
edilmiştir.Ayrıca izafiyet teorisini bulan ilk kişidir.
El Kindi'nin Eserleri
- Risale fil Akl
- Risale fi Mahiyyetin Nevmi ver Rüya.
- Risale fil Cevahiril Hamse.
- Risale fil illetis Selci vel Berdi vel Berki ves Savaiki ver Radi vez
Zemherir.
- Risale fiş Şuaat.
- Risale fi İhtiyaratil Eyyam.
- De İntellecto Secondum Aristoteles et Platonem.
- Risale fi İhtilafil Manazır.
- Fi Marifeti Kuval Edviyetil Murekkebe.
KAYNAK
Mahmut Kaya: Felsefe Metinleri, İstanbul:Klasik Yayınları, 2005.
|
