Bilim Nedir? Bilim Adamının Özellikleri Nelerdir? Bilimlerin Sınıflandırması

“Evreka” (buldum.) diye bağırarak hamamdan çıkan Arşimet veya başına bir elma düşmesiyle yerinden fırlayan Newton (Nivtın) için doğadaki olayları gözlemlemiş, sonra da onların nedenleri hakkında açıklama sunmuş, denebilir. Bu iki bilim insanı, benzer durumları gözlemleyen ve onlar hakkında açıklama sunan diğer insanlardan farklı olarak ne yapmıştır ki onların yaptığı şeye bilim denmektedir?



Bilim, gözlem ve deneyle fiziksel dünyanın yapısını ve işleyişini sistemli olarak araştıran ve inceleyen bilgi etkinliği olarak tanımlanabilir. Yapmış olduğu araştırma bulgularına dayanarak olay ve olgular üzerine neden-sonuç bağlantılarını göstermeye çalışır. Örneğin bir psikoloğun insan davranışlarını sistematik olarak gözlemlemesinden hareketle ya da bir biyoloğun hücre yapısı üzerine yaptığı deneylere dayanarak bunların nedenlerini açıklaması gibi. Bilim, bilim insanının yaptığı etkinliktir. Bilim insanı, bu etkinliği kendine ait birtakım özellikleriyle sağlıklı bir şekilde sürdürür.

Bilim insanının öne çıkan özellikleri

Merak etme
Şüphe duyma
Gözlem ve ölçme yapabilme
Denemekten vazgeçmeme
Mantıklı olma



Bilim, her şeyden önce objektif karakter taşır. Hangi konuyu nasıl işlediğini, analizlerini, bulgularını ve ulaştığı sonuçları açıkça ortaya koyar. Ortaya koyduğu açıklamalar herkes tarafından aynı şekilde anlaşılır. Kişiden kişiye ya da toplumdan topluma değişiklik göstermez. Ortaya koyduğu bilgiler doğrulanmış bilgilerdir. İlgili her kişi; onun izlediği yol ve yöntemi kullanarak bu bilgilere yeniden erişebilir, onun yol ve yönteminin güvenilirlik ve geçerliliğini tekrar sınayabilir. “Metal ısıtılınca genleşiyor.” bilgisine ulaşılmışsa bir başkası da metali yeterince ısıtarak genleşip genleşmediğine bakabilir.

Bilimsel bilgi ve teoriler, hem konusunun değişmesine hem de yeni buluş ve yöntemlerin oluşmasına bağlı olarak düzeltilebilir veya tamamen reddedilebilir. Bilimsel bilgi, değişime açık olsa bile ortaya konduğu zaman ve şartlar içinde tutarlıdır. Yeni verilere dayanarak ortaya çıkan yeni çalışmaların daha iyi açıklama sunabilmesi bilimsel bilgilerin mutlak olmadığını ve bilimin sürekli değişme, gelişme ve ilerleme hâlinde olduğunu gösterir.

Bilimin ne olduğuna yönelik filozofların çeşitli bakış açıları vardır. Klasik anlamda bilime bakanlar, onu tamamen nesnel ve dış ortamdan yalıtılmış bir sistem olarak düşünür. Bilim insanının nesnel olması, ön yargısız ve toplumsal değerlerden arınık olarak çalışmasıyla açıklanır. Ancak bilim insanının değer yargılarından tamamen bağımsız olduğunu söyleyebilmek güçtür. Bilim insanının yaşadığı toplumun kazanımlarından yararlanarak belli bir olgunluğa gelmesi, toplumsal yararları gözetmesi, çevre ve diğer canlılara zarar vermemeyi önemsemesi elbette bilim insanının da belli değerleri olduğunu göstermektedir.



Bilimlerin kendi içindeki ayrışması dikkate alınırsa bunu belirleyen en başta uzmanlık alanlarıdır yani ele aldıkları konuların özelliklerine göre farklı bilim dalları ve uzmanlıklar oluşmuştur. Üç grupta toplanır: insan bilimleri (sosyal bilimler), doğa bilimleri (fen bilimleri) ve formel (düşünsel) bilimler.

Bilimlerin Sınıflandırılması

İnsan Bilimleri, Sosyal Bilimler:

• Tarih
• Beşeri Coğrafya
• Psikoloji
• Sosyoloji
• Antropoloji
• Ekonomi
• Siyaset Bilimi

Doğa ve Yaşam Bilimleri, Fen Bilimleri

• Fizik
• Kimya
• Astronomi
• Coğrafya
• Biyoloji

Formel Bilimler

• Matematik
• Mantık

Derleyen: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve "Sosyolojiye Giriş" Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Diğer Ders Notları (Ömer YILDIRIM)