|
Antisthenes Kimdir?
M.Ö. 444-365 yıllarında
yaşamış ve Kinik okulu kurmuş olan Yunanlı düşünür.
Önce sofist filozof Gorgias'ın ve ardından da Sokrates'in öğrencisi
olmuştur. Sokrates'ten sonra okulunu kurmuş ve felsefesinin örnek kişisi
olarak Sokrates'i referans almıştır.Köpeksi anlamında olduğu belirtilen
Kyon sözünden türetilmiş Kinik okulunun kurucusudur ve bu akımın önemli
açılımlarını yapmıştır.
Antisthenes'e göre önemli olan erdemdir ve erdemde bilgelikle elde
edilebilen kendine yeterlilik durumudur. İnsan her tür gereksinimden
kendini kurtararak, yalnızca kendi kendine dayanarak var olabilmelidir,
özgürlük bu anlamda gereksinimlerden kurtulmak, toplumsal bağları
aşabilmektir. Antistenes'in felsefi düşünceleri bu anlamda uygarlık
değerlerinin eleştirisini ve yadsınmasını içerir.
Gorgias'tan da önemli ölçüde etkilenmiş olan Antisthenes, felsefesinde
sofizmin etkilerini taşır. Varlığın birliği ve tanımlarımızın
yetersizliği konularında önemli ölçüde Gorgias'ın yaklaşımına yakındır.
Bilgi, nesnelerin adlandırılması için ortaya konulan sözlerdir ve
yargılarımız da bu sözlerin bir araya getirilmesinden başka bir şey
değildir. Platon'un kavramları gerçek sayan yaklaşımından farklı olarak,
bir tür nominalist düşüncesi söz konusudur burada.
Yaşamın amacı mutluluktur (endaimonia) ve buna ancak erdemle
ulaşılabilir. Erdem ise bilgeliktir, yani kişinin kendine yeterliliği
ile. Bu anlamda erdem ruhun özgürlüğüdür ya da ruhsal özgürlüktür.
Sağlık, güzellik, şan, ün, şeref, namus, vb. şeyler şüpheyle
karşılanması gereken, kuruntu ve yapmacık şeylerdir; kinik düşüncede
olsa olsa bunların karşıtlarım bir değer ifade eder. İhtiyaçsızlık,
adsızlık, mülksüzlük, bilinen toplumsal ahlaki kodlardan yoksunluk,
gerçek anlamda insanın kedine yeterliliği ve özgürlüğünü sağlar.
Bu değer eleştirisinde Antisthenes hazcı bir eğilime sahip değildir,
aksine hazcılığa sert bir tepki gösterir. Haz, insanın köleleşmesinin
sebebidir çünkü. Mutluluk amacı için, erdemin kendi başına fazlasıyla
yeterli olduğunu ve başka hiçbir şeye gerek bulunmadığını savunan
Antisthenes'e göre, erdem arzunun yokluğu, isteklerden bağımsızlıktır.
Doğrudan doğruya yaşamın korunmasına ve sürdürülmesine yaramayan her
şeyi kinik filozoflar reddederler, daha doğrusu bunlara karşı
aldırışsızlık gösterirler. Bu tutum onları uygarlık karşıtlığına
götürmüştür. Bilinen ahlaka, toplumsal değerlere, dine, aileye ve
devlete karşı kayıtsız kalırlar ya da bunları yadsırlar. Antisthenes,
devletin kendisiyle hiç ilişkisi olsun istemez.
|
