|
Anaksimenes (Anaximenes)
Kimdir?
Milet Okulu'nun, bu ilk doğa felsefesi çığrının üçüncü ve sonuncu
düşünürü olarak da Anaximenes gösterilir. Anaximandros'un öğrencisidir.
Anaximenes de arkhe sorunu üzerinde durur; o da, Anaximandros gibi ana
maddenin, bu varlık temelinin birlikli ve sonsuz olması gerektiğini
söyler. Ama bu sonsuz şeyi, o da Thales gibi belirli bir şeyle bir
tutar: Ona göre ilkmadde havadır. Hava, sonsuz bir hava denizi olarak
evreni kuşatır ve yer de bu hava denizinde düz bir tepsi gibi yüzer.
Anaximenes'in iki anlayışı var ki felsefeye iki yeni görüş olarak girip
yerleşmişlerdir.
1. Anaximenes: "bir hava (soluk) olan ruhumuz -psykhe- bizi
nasıl ayakta tutuyorsa, bunun gibi, bütün evreni (kosmos) de soluk ve
hava sarıp tutar" diyor. Böylece, ruh kavramı felsefede ilk defa
olarak ortaya çıkmış oluyor. Burada ruh, insanın canlı vücudunu ayakta
tutan, daha doğrusu bir arada tutan, onu canlı kılan, onun cansız bir
yığın olarak dağılmasını önleyen "şey"dir; burada ruh, yaşam diye, canlı
vücudu cansızdan ayıran diye anlaşılıyor ve soluk ile bir tutulduğu
için, maddi bir şey olarak düşünülüyor. Nasıl hava –soluk- olan ruh,
insanın vücudunu cansız bir madde olarak dağılmaktan koruyorsa, bunun
gibi hava da evrenin bütününü, onun düzenini ayakta tutar. Hava; canlı,
canlandıran şey, etkin olan bir ilkedir. Onun bu canlılığı, etkinliği
olmasaydı, evren, sadece, ölüm, dağılan bir yığın olurdu; boyuna yeni
biçimler alan, kendini canlı olarak değiştiren, yaratıcı bir varlık
olmazdı.
2. Anaximenes, ana maddenin canlı olması gerektiğini düşünmekle,
"madde" kavramının belirlenmesine doğru önemli bir adım atmış oluyordu.
Anaximenes, havayı hayatın ve ruhun asıl maddesi saymakla genel olarak
madde kavramı da kendisinde bir şeyler olan, bir şeyler geçen, madde
kavramı belirmiş, bununla da bu maddede olup bitenler üzerinde,
maddedeki süreç üzerinde bir düşünmeye yol açmış oluyordu. Gerçekten
Anaximenes, bu soru üzerinde durup düşünmüştür. Kendi kendisiyle, aynı
kalıp değişmeyen, bununla birlikte bir yığın kılığa giren ana maddedeki
bu süreç, bu değişme nasıl oluyor? Anaximenes'in öğrettiğine göre: Hava,
yoğunlaşma ve gevşemesiyle çeşitli nesnelere dönüşür. Genişlemesi ve
gevşemesiyle ateş olur; yoğunlaşmasıyla rüzgarlar, bulutlar meydana
gelir: Bulutlardan su, sudan toprak, yüksek bir yoğunlaşma derecesinde
de taşlar meydana gelir. Böylece, ateş, sıvı ve katı–maddenin bu üç ana
biçimi- özü bakımından hep kendisiyle aynı kalan tek birana maddenin
çeşitli yoğunlaşma ve gevşeme evrelerinden başka bir şey değildir.
Ayrıca Anaximenes, Milet Okulu'nun son filozofudur.
KAYNAK
Felsefe Tarihi; Prof. Macit Gökberk; Remzi Kitabevi
|
