|
Abauzit Firmin Kimdir?
(1679-1767)
Fransız tanrıbilimci, filozoftur.
Kilisenin inançlarını egemen kılma girişimine karşı düşünce özgürlüğünü
savunmuştur. Uzes'de doğdu, sonradan sığındığı Cenevre'de öldü.
Protestan bir aileden gelmesi nedeniyle Katolikler'ce kaçırıldı, bir
manastıra kapatıldı, bir süre kimseyle görüştürülmedi. Protestan
inançlarına karşıt bir eğitimle yetiştirilmek istendi. Nant Fermanı'nın
yürürlükten kaldırılması üzerine annesinin çabalarıyla kurtarıldıktan
sonra Cenevre'ye sığındı. Yunan felsefesi, tanrıbilim, doğa bilimleri
konularında uzun süren çalışmalara koyuldu. Çalışmalarının başarılı
sonuçları nedeniyle, kısa süre içinde, büyük ün sağladı, (çağının en
gözde bilginleri arasında yer aldı. Bir ara Almanya'ya, sonra
İngiltere'ye gitti, bilimsel çalışmalarını sürdürdü.
Kral III. William'ın ilgisini çekti. Kral onu kendi yanında
görevlendirmek istediyse de Abauzit, yeni çalışmalara başlayacağını
ileri sürerek, Cenevre'ye döndü. Devlet Kitaplığı'nda üstlendiği
görevini ölümüne değin, elli yıl sürdürdü. Derin, geniş bilgisine karşın
alçakgönüllüce yaşamayı yeğleyen Abauzit başarılı çalışmaları nedeniyle
Newton'un da ilgisini çekti. Newton, ona yazdığı bir mektupla, bilim
tarihindeki yerini, önemini bildirdi.
Abauzit, felsefeye doğa bilimleriyle girdi. Felsefe ile doğa bilimleri
arasında bir bağlantının bulunduğunu ileri sürdü; felsefenin bilime
dayanması gereğini savundu. Yunan ve Roma uygarlıklarına yönelik
çalışmalarıyla felsefenin gelişim çizgisini, Avrupa düşüncesinin ana
kaynaklarını araştırdı. Halkın dinini, inançlarını kendi dilinden
öğrenmesi gereğini ileri sürerek İncil'i halk diline çevirdi.
Abauzit'e göre felsefe özgür düşüncenin ürünüdür; kişiyi, evreni ve
varlık kavramı altında toplanan bütün nesneleri anlamaya tanımaya
yöneliktir. Kilisenin özgür düşünceye karışması, birtakım kısıtlamalar
getirmesi insan özüne de tanrısal yasalara da aykırıdır. Din, felsefenin
dayandığı deney bilimlerinin çalışmalarına karışmamalı, kendi alanının
dışına çıkmamalıdır. Doğa varlıklarını, doğa denen bütünü, deney
bilimlerinin verileri dışında kalarak anlama olanağı yoktur.
Düşüncelerin bir kaynağı kavramlara dayalı üretimse, bir kaynağı da
duyularla sağlanan verilerdir. Bu nedenle biri deneyden, öteki düşünme
yeteneğinin üretiminden gelen iki türlü bilgi vardır. Us insanı yöneten,
davranışlarını düzenleyen, düşünmenin kurallarını oluşturan yetenektir,
deneyden gelmez.
Düşünmenin genel kurallarını içeren mantık da us ilkelerine göre çalışan
bir bilimdir. Abauzit in çağında olduğu gibi, sonraki dönemlerde de
etkisi sürmüştür. Özellikle düşünce özgürlüğü konusundaki görüşlerini
benimseyen Rousseau, bunları yeniden ele almış, çağının anlayışına göre
işlemiştir. Bayle, Voltaire, Saint Euremond gibi aydınlar da Abauzit'den
esinlenmiştir. Abauzıt'ın yazıları ölümünden sonra iki kitapta
toplanmıştır.
BAŞLICA YAPITLARI
- Oeuvres de fen M. Abauzit, 1770; ("Merhum Abauzit'in Yapıtları")
- Oeuvres Diverses de M. Abauzit, 1773, ("Abauzit'in Çeşitli Yapıtları")
KAYNAK
1) Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi
2) Filozoflar Ansiklopedisi (Cemil Sena)
|
